Roberto Laxe

Máis alo da alternancia e a vitoria da direita burguesa fronte a social democracia burguesa, o que fica bem claro nos resultados das eleccions europeas é que non existe unha alternativa social ao proxecto social burguês, de unidade europea no eido econômico, e baixo o mando da burguesia imperialista franco alemã.

A abstencion, o consuelo dos parvos

Din um refran que “mal de moitos, consuelo de parvos”. Por elo, non podemos escudarnos na abstencion fronte ás eleccions, para afirmar que demostra que a xente, que a clase obreira, “pasa” da Unión Europea, como se isto, a despolitizacion, fose um feito progresivo.

Resulta inaudito que aqueles que tiñan que forzar a maquina da critica da Union Burguesa que é a UE, que tiñan que forzar a maquina contra esse proxecto imperialista que é a Union Europea, fomentan xusto o contrario, e vem como progresivo o que é so a expresion da ideoloxia nacionalista pequeno burguesa nas masas obreiras. Cando o seu obxectivo tiña que ser o de desnudar o verdadeiro caracter a UE, e os estados que a compoñen.

Neste sentido Iniciativa Internacionalista cumpriu perfeitamente este papel, deixou ao goberno español e o rexime autoritario como o que son, inimigos das liberdades democráticas, que só entenden de represion fronte a unha proposta democrática e de clase.

Mas, os obreiros e as obreiras, porque é a clase traballadora a que abstense nestas eleccions, non vem á UE como o que é..., o acordo central, estratexico, das burguesias europeas para aumentar a súa explotacion, contra o que teñen que opor non unha suma de proxectos nacionais, senon um alternativa social, verdadeiramente internacionalista e de clase, baixo o “manto” dos Estados Unidos Socialistas de Europa. E nisto, mais alo das frases rituais sobre a UE, ninguém profundizou na súa denuncia e na explicacion do seu caracter burgués e imperialista.

A UE é um proxecto burguês que non fracassou

A burguesia imperialista europea, cando constituiu a Confederacion do Aceiro e o Carbon, cando o Tratado de Roma e cando o Tratado de Maastricht, non tiña outra intencion que a de coordinar as políticas econômicas e monetárias. Non entraba no seu proxecto a unidade política e social de Europa, pois era evidente que a gran tarefa da constitucion dun Estado nacional europeo chegaba tarde á súa cita côa historia.

E isso é o que é Europa, um acordo para centralizar a economia - coa conseguinte renuncia a elementos centrais das políticas dos estados no eido monetário e econômico, deixandoos como o dicia Engels, num aparello represivo-, a traves do control da política monteria e a liberalizacion dos movimentos de capitais.

Esto é Europa, e isto EXISTE e toma decisions. O 60% da lexislacion dos estados vem marcada pólas directivas europeas, em todos os temas, desde a xornada laboral, ou non recordamos às 65 horas, os servizos e nas relacions laborais, a directiva Bolkestein, que esta a xerar moitos problemas ao impor o principio do lugar de orixe das relacions nas empresas, as cotas de pesca, que levan ao desguace a centos de barcos, côa conseguiente deslocalizacion, e as cotas do leite, que xeran o peche de moitas explotacions gandeiras.

Tudo isto é decidido em Bruxelas, non em Madrid nin nas capitais europeas. E a esquerda, sobre todo a chamada “extrema”, sigue ollando para outro lado, como se isso non fora côas clases obreiras “nacionais”.

A burguésia avanza nas eleccions europeas porque si tem um proxecto europeo, expresado nunha políticas comuns e nun partido o PPE, fronte a clase obreira que esta absolutamente desarmada. O proxecto da burguesia imperialista europea non fracassou, ao contrario, vai de triunfo em triunfo... co aval de umha esquerda que non vê mais alo das súas fronteiras nacionais.

A tarefa, construir esse referente

A esquerda obreira, comunista, perdeu o referente internacional cando foi disolta a III Internacional, e os PCs ficaron atados á política de pactos sociais, de compromiso histórico, de esquerda plural côas respectivas burguesias nacionais. Mentras a burguesia desenvolviase cunha “conciencia” internacional, e um centro de poder claro, os USA, o proletariado, as súas organizacions maioritarias andaban o camiño contrario.

A queda do Muro de Berlin e a restauracion do capitalismo nos estados obreiros, ainda que significou o derrube do estalinismo, responsabel da disolucion da III e da deriva nacional dos PCs, non favoreceu o desenvolvimento da loita internacional da clase obreira. O stalinismo asociabase a “internacionalista proletário”, que foi a palabra de orde para manter na URSS unha cárcere de pobos, e para disciplinar a todos os partidos comunistas aos interesses da “patria socialista”, é dicer, da burocracia da URSS.

Obviamente a reaccion, a lei do pendulo, foi o incremento do nacionalismo, também nas fileiras do proletariado, ou no mellor dos casos o refuxio en alternativas “antiglobalizacion” ou as loitas das nazons oprimidas nos estados plurinacionais.

A reconstruccion do referente internacional de clase obreira ten que partir, inexorablemente, desta realidade. E candidaturas como Iniciativa Internacionalista-A Solidariedade entre os Pobos son parte importante do proceso, pois reagrupan a sectores do activismo, nunha mistura variopinta de militantes obreiros, ecoloxistas, independentistas, feministas, etc., mas sen unha vertebracion clara de clase.

A tarefa é darlle un contido internacionalista de clase, que supere a mera suma de nazions oprimidas. E para iso é imprescindible fortalecimento das correntes marxistas, pois no proximo periodo, as presions da unidade pola unidade, do eclecticismo no teorico e no programático, van ser moi fortes, e isso desvia o camiño da construccion do referente político da clase obreira, cara a estruturas interclasistas.

Galiza, 22 de xuño de 2009

         As sublevacións populares de hai uns anos, en Ecuador, Bolivia e Arxentina,  onde derrúbanse gobernos elixidos segundo as normas do parlamentarismo burgués, que levaban adiante políticas contrarias ós intereses da gran maioría da poboación, aínda que non conseguiran a instauración dun poder alternativo, cecais polo fetichismo que sobre as masas e determinadas forzas políticas exerce aínda a democracia burguesa,  e as vitorias electorais de Chávez en Venezuela, enfrontado os intereses da oligarquía  co apoio de sectores do exército, instrumento represor por antonomasia ó servizo das clases dominantes, Evo Morales en Bolivia e Correa e Lugo en Ecuador e Paraguai, sitúan nun primeiro plano a necesidade do análise sobre o poder, o estado como órgano de dominación e a sociedade civil,  que sempre deben ter presentes as forzas revolucionarias.

Varias son as cuestións, relacionadas co anterior, sobre as que debemos reflexiona-los cidadáns dos países do centro do sistema capitalista, ¿estes procesos descritos serían posibles nas nosas sociedades?¿estamos en condicións as forzas de esquerda de pular  procesos semellantes?¿podemos sacar conclusións e ensinanzas dos devanditos procesos que sirvan para os países do centro do sistema capitalista? ¿deben  ser modelo para acada-los  nosos obxectivos? ¿as estruturas do estado burgués son máis poderosas no centro do sistema ou na periferia? ¿e a sociedade civil? ¿cal é o seu grao de integración no sistema?

 Como acada-lo poder foi, dende sempre o elemento central para as organizacións que tentan cambia-lo que chamamos “modo de vida” e polo tanto as relacións sociais de produción.¿Cales deben se-las estratexias e as tácticas que desenvolvan as mesmas, para conseguilo?; ¿Que significa toma-lo poder?, e toda outra serie de cuestións que teñen relación, deben ser tamén  elementos centrais da nosa reflexión.

AS FORZAS DE ”ESQUERDA” NO CENTRO DO SISTEMA

No centro do sistema, as experiencias históricas dos últimos anos, nos levan a afirmar que os partidos socialistas  dende o comezo da longa crise actual, abandonaron as políticas socialdemócratas, a situación de crise económica non posibilita negociar melloras para os traballadores,  para abraza-las neoliberais e non ter atrancos para controlar determinadas institucións nos seus respectivos países; os exemplos máis clarificadores foron o “novo laborismo” británico, o PSOE español, o PSF francés, grego e portugués e o PSD de Alemaña. Tamén hai que subliñar que nos anos de dominio da socialdemocracia, aplicando as súas políticas non tentou transformar ningún país capitalista en socialista e os cambios estruturais nas sociedades foron moi cativos. Así pois estes partidos aparecen no transcurso da historia, como a oposición sistemática ós procesos revolucionarios ata  a segunda gran guerra, os abandeirados da aplicación de políticas socialdemócratas na fase expansiva de 1944-67 e de políticas neoliberais, como xa salientamos,  na depresiva actual. O resumo é, salvo a introdución dalgúns matices, que a Segunda Internacional despois da primeira guerra mundial, embárcase na tarefa de “lavarlle a cara ó capitalismo” nas épocas de expansión e de xestiona-la crise a favor do mesmo,   nas de refluxo.

Polo tanto como cada partido debe ser considerado en función das políticas que practica e non do que proclama, hai tempo debemos considerar ós chamados partidos socialistas ó marxe da cualificación de  “organizacións de esquerda”.

Por outra banda, os partidos comunistas europeos na súa maioría, a partires da segunda grande guerra, “ensimismados” co institucionalismo, e empeñados, algún deles, unhas veces nunha inaceptable lectura reformista de Gramsci e unha volta ás interpretacións marxianas de Kautski, hai tempo abandonaron a análise sobre as particularidades dos  estados capitalistas na actualidade e as estratexias para a toma do poder e o avance cara a modificación fondas das súas estruturas de explotación. Parecen considerar a vía parlamentar como o único camiño, e o poder conseguido pola clase obreira, cando os resultados electorais sexan satisfactorios e posibiliten un pacto de goberno cos partidos socialistas, e ata como no caso de Italia, chegar a autodisolución e á converxencia con sectores da democracia cristiá. A realidade é que moitos destes partidos ou ex-partidos, dende os gobernos, aplican políticas neoliberais, privatizan empresas públicas e levan unha política internacional de complicidade co imperialismo.

O MOVEMENTO CONTRA A GLOBALIZACIÓN NEOLIBERAL

 Nos últimos anos do século XX cristalizou un poderoso movemento contra a globalización neoliberal dende o que teñen xurdido propostas como a de “cambia-lo mundo sen toma-lo poder”, que reafirman a necesidade desta reflexión, pola confusión que poden producir no propio movemento alterglobalizador e en sectores da esquerda alternativa. É certo que cando se formulan non existían experiencias que van clarificando a situación, como a de Venezuela e a de Bolivia, onde por medio dunhas eleccións “sectores da esquerda” que teñen pouco que ver cos “socialistas e comunistas europeos” controlan algunhas institucións do estado “democrático burgués”.

Outra posición que leva á confusión e que precisa de debate, é a enunciada por Toni Negri no seu libro “Imperio”. Segundo Negri o capitalismo entrou na época do “imperio”, onde o estado-nación, característico da etapa do imperialismo esta a desaparecer da escena mundial. E posto que é dentro do proceso de loita de clases onde se produce esta superación, nesta nova etapa o suxeito revolucionario xa non é a clase obreira senón a “multitude”. Concepto este que segundo Atilio Borón,  é unha categoría teórica baleira, carente de sustancia sociolóxica e de cativa ou nula utilidade práctica para cambia-lo mundo.

A tese de Toni Negri leva a conclusión de que como a “multitude” non pode ser representada, partidos e sindicatos xa non teñen razón de existir.

Independentemente destas posicións, a propia existencia do movemento alterglobalizador, pon en dúbida que a recomposición da esquerda se deba facer en función do eixo partido –sindicato.

COMO DICÍA FEDERICO ENGELS: ESTADO É IGUAL A DICTADURA DE CLASE.

O instrumento que personifica o poder da clase dominante, a que explota ó resto da sociedade, é o Estado; pero ademais, tanto  nas sociedades de capitalismo avanzado, o centro do sistema, como na súa periferia, sociedades dependentes, existe, unha sociedade civil, activa e organizada.

Ata hoxe, as experiencias sobre a toma do poder para iniciar cambios revolucionarios, sempre, salvo o caso de Chile en 1970, producíronse mediante o que Gramsci chamaba “unha guerra de manobra”, en países onde a sociedade civil era “primitiva e xelatinosa”: Rusia 1917, Europa do leste a partir da segunda guerra mundial co apoio dos exércitos soviéticos, China e o sudeste asiático, Cuba, algúns países de África no proceso descolonizador, etc.

Polo tanto a esquerda, e afasto deste termo, como xa dixen,  ás organizacións políticas que abandonaron o marxismo como “guía para a acción”, non ten un modelo onde investigar os múltiples procesos, complexos, cheos de pasos adiante e retrocesos, de ensinanzas en suma, da toma do poder, consolidación do mesmo e modificación das estruturas nun país do centro do sistema capitalista, onde con palabras de Gramsci, “o Estado non o é todo”, só “unha trincheira avanzada da sociedade civil a cal é capaz de sobrevivir ós embates contra o Estado”. Polo tanto a toma do poder xa non pode ser resultado dunha “guerra de manobra”, como aconteceu en Rusia en 1917,  senón dunha “guerra de posicións”. Pero ¿é certa a afirmación gramsciana de que o Estado é só unha trincheira avanzada da sociedade civil?. Interesante pregunta xa que moitos sectores da esquerda consideran esta premisa como o núcleo central á redor do que construi-la súa proposta política.

Nos países do centro do sistema, dende os que as súas oligarquías exercen o dominio político, económico e militar sobre amplas zonas do planeta, esta realidade permitiu  a sectores das clases explotadas  conseguir migallas, por medio da loita decidida e as veces moi dura d@s traballador@s, do expolio levado a cabo polas clases dominantes, que se traduce nunha mellora na vida cotiá: coberturas sociais, servizos públicos, etc., situación que coadxuva a que o sistema coopte sectores explotados e incluso antagónicos da sociedade, para un consenso sobre os elementos esenciais que permiten unha acción de goberno  á redor das políticas de todo tipo que impoñen as clases explotadoras.

Lenin, con anterioridade a Gramsci,  planteou diferencias entre como dominaban as clases dominantes nos diferentes países segundo o desenvolvemento político: “A experiencia mundial dos gobernos burgueses e terratenentes ten desenvolvido dous métodos para mante-lo pobo sometido. O primeiro é a violencia coa que os tsares amosaron ó pobo ruso o máximo do que pode e non pode facerse (…) pero hai outro método mellor desenvolvido pola burguesía francesa e inglesa…o método do engano, a loubanza, as frases finas, os millóns de promesas, os pequenos sobornos e as concesións non esenciais mentres conservan o esencial”.

Establecía pois diferencias entre “oriente” e “occidente”, utilicemos a terminoloxía gramsciana,  no xeito en que a clase dominante exerce o seu poder; en “oriente” a coerción como parámetro básico, en “occidente”, esta sempre presente, pero as clases dominantes tentan conseguir o consenso de sectores da clase antagónica. Coerción e consenso que son compoñentes básicos do concepto de hexemonía sobre o que Gramsci,  fixo reflexións moi fondas nos  Cadernos da Cárcere. Hexemonía como o instrumento do que se serven os explotadores para manter sumisos  ós explotados e que acepten a súa condición. Hexemonía en suma como a materialización dunha posición de clase que lle permite a unha delas, nunha formación social determinada, ser dominante sobre as que lle disputan o poder.

 Lenin non lle deu a este termo un carácter tan amplo como o sardo, utilizandoo só ó referirse á persuasión exercida polo proletariado sobre unha clase non antagónica, o campesiñado, nunha revolución burguesa; pero termo para el  moi importante pois chega a dicir “que o proletariado é revolucionario só na medida en que é conscente e fai efectiva a idea da súa hexemonía”. É dicir cando supera a loita corporativa contra os patróns e o goberno, pola solución dos seus problemas inmediatos, salarios, etc., e plantéase a loita “contra calquera manifestación de arbitrariedade e de opresión, onde se manifeste, calquera que sexa a clase ou grupo social afectado”. Exercer a hexemonía significa para a clase obreira ter do seu lado á maioría dos explotados, que ven no proletariado ó voceiro das súas loitas e que pode conducilos e axudalos a conseguir os seus devezos. Así pois o concepto de hexemonía  e o tema da “vangarda”, están intimamente ligados no pensamento de Lenin.

Pero dicía que hai unha lectura feita dende a dereita,  socialdemócrata, de Gramsci, posiblemente o marxista que máis teña indagado sobre a sociedade civil e a hexemonía no capitalismo avanzado; cecais resultado dun estudo parcial e interesado dos seus traballos, o que leva a algúns  a sacar  unha idea distorsionada sobre o seu pensamento; a frase máis arriba transcrita, parece situar no capitalismo avanzado, a hexemonía na sociedade civil e a primacía desta sobre o estado. Polo tanto é fácil sacar a conclusión de que  si as clases populares teñen acceso ó estado a traveso da “democracia”, o estado, pode deixar de ser unha maquinaria represora e existe a posibilidade de transformalo ata conseguir que leve adiante medidas que permitan avanzar cara ó socialismo; é a típica posición reformista que teñen adoptado tamén numerosos partidos comunistas desde hai tempo, pero sobre todo despois da desaparición da URSS. A experiencia di que a democracia representativa non permitiu nunca a existencia dun goberno que expropie á burguesía, e cando algún situouse no entorno destas medidas como no caso de Chile, o estado burgués actuou coa violencia e como a máquina represora que é, ó servizo da minoría explotadora.

Estes partidos poñen as veces de manifesto, para lamentalo, a contradición de que sendo o proletariado e o conxunto das crases populares a parte máis numerosa da sociedade, e podendo co seu voto, supostamente, cambia-lo rumbo da historia, que non o dirixan cara á “opción revolucionaria” que eles representan; e cando analizan as derrotas electorais que sofren a favor e beneficio da que consideran a “outra esquerda”, a social-neoliberal, non pasan moitas veces dunha análise superficial e centrado case exclusivamente no formidable papel e a grande incidencia dos medios de comunicación e a capacidade que teñen para “crear opinión” en amplos sectores populares, a quen afastan das opcións que tentan avanzar por un camiño de cambios de estruturas. Son os medios de comunicación, en mans de grandes emporios capitalistas, cousa esta última que é verdade, os que conseguen coa súa orientación ó servizo do capital, “adormecer-la” sociedade.

O eixo básico da dominación, da hexemonía en suma, conclúen estas análises, para min errados, establécese na capacidade e control das clases dominantes para monopoliza-los medios de comunicación; se a isto engadímoslle a alienación que produce o proceso produtivo nos traballadores, teríamos as claves, segundo eles, para explica-la dominación de clase no capitalismo avanzado. Ponse polo tanto o énfase do exercicio da hexemonía, só como consenso, na sociedade civil.

O sistema parece manterse sen coerción, sen intervención estatal; o estado sen dúbida, pensan, pode ser transformado; a clase obreira pode acceder a el, pero son os medios de comunicación e toda outra serie de aparellos ideolóxicos e o sistema produtivo, os causantes da neutralización da súa capacidade revolucionaria e as razóns de que non utilice o estado como instrumento de transformación. O corolario a estes análises é que hai que actuar na esfera da sociedade civil pero non se lle da a importancia que ten a actuación na esfera do estado, tentando neutraliza-la capacidade de cooptación que ten.

Cando unha actitude máis autocrítica, baseada nunha análise máis fonda da realidade social e o xeito en como se produce o consenso, levaría a concluír que tamén a súa estratexia política, baseada na loita institucional como único medio de accede-lo poder, axuda á consolidación do estado democrático burgués parlamentario, e a manter a amplos sectores populares nunha perspectiva reformista. O mesmo acontece en moitos países da periferia, onde moitas loitas de masas desembocan en novas eleccións, sen modifica-las vellas institucións da democracia burguesa, sendo canalizadas e neutralizadas segundo os intereses das clases dominantes

Neste senso sería importante sinalar, pois pode ser exemplificador, como  os traballadores da UE a 15, por exemplo,  levan protagonizado nestes anos de recesión económica, importantes mobilizacións contra a redución sistemática dos seus dereitos, sen que se poña en cuestión a democracia burguesa e a incapacidade da mesma para dar solucións, á cada vez maior riqueza duns poucos e a perda de dereitos e retrocesos nas conquistas sociais da grande maioría.

 Amadeo Bordiga dirixente comunista italiano, planteou no debate con Stalin, producido no seno do VI Pleno do Comité Executivo da IIIª Internacional, creo que adecuadamente, as diferencias entre “oriente” e “occidente” respecto á toma do poder e a problemática coa que se atopan os revolucionarios en cada situación: “Na Internacional só temos un partido que teña conseguido a vitoria revolucionaria: o partido bolxevique. Eles din que, polo tanto , debemos toma-lo camiño que levou ó partido ruso ó éxito. Isto é completamente certo, pero segue a ser insuficiente. O certo é que o partido ruso loitou baixo condicións especiais nun pais no que a revolución burguesa liberal aínda non se levara a cabo, e a aristocracia feudal non fora derrotada pola burguesía capitalista. Entre a caída da autocracia feudal e a toma do poder da crase obreira hai un período demasiado curto para que poda compararse co desenvolvemento que o proletariado terá que levar a cabo en outros países. Porque non houbo tempo para construir un aparello de estado burgués sobre as ruínas do aparello feudal tsarista. O desenvolvemento ruso non nos proporciona unha experiencia de como pode o proletariado  derrocar un estado capitalista liberal-parlamentario que exista desde hai anos e teña capacidade para autodefenderse. Nembargantes nós debemos saber como atacar un estado democrático burgués moderno que, por unha banda, ten os propios medios para mobilizar e corromper ideoloxicamente ó proletariado, e, por outra, pode defenderse a si mesmo no terreo da loita armada con maior eficacia que a autocracia tsarista. Este problema nunca xurdiu na historia do partido comunista ruso”.

Bordiga situaba, non na sociedade civil, senón no estado o “no gordiano” que hai que crebar para toma-lo poder.

A realidade é que a democracia burguesa crea a ilusión de que no seu exercicio, as diferencias existentes entre as persoas por pertencer a clases distintas, desaparecen,  e que os votos dos que teñen menos riqueza e ata os que non teñen ningunha, valen o mesmo   que os dos que máis teñen. As diferencias económicas existentes no seo da sociedade, por non se sabe que medios, deben ser máxicos, convértense en igualdade xurídica entre explotadores e explotados no seo do estado. E non hai maxia algunha; a constatación cotiá débenos levar a afirmar que a democracia burguesa é unha formalidade coa que non debemos enganarnos; na mesma, os poderosos teñen mecanismos suficientes de influencia ó marxe das regras democráticas para orientar e determinar as políticas económicas e sociais dos gobernos elixidos polo sistema parlamentar. Financiando, por exemplo as súas campañas.

Verifícase, un día tras outro, o dito pola viúva do presidente francés François Mitterrand, nada sospeitosa de marxista ou revolucionaria, unha persoa timidamente progresista que considera que tanto Francia como os EEUU de Norteamérica non son unha democracia, porque nestes países, como en tantos outros, “os electos aproban unhas leis que nunca propuxeron e que os electores non queren”. 

Aínda que o parlamentarismo se ten convertido no principal mecanismo ideolóxico de dominación dos poderes económicos, debemos valorar que o sistema parlamentar hoxe existente é froito da loita dos traballadores e traballadoras e a perda desta conquista representaría un paso atrás sen precedentes; pero sen esquecer que a ideoloxía da “democracia burguesa”  constitúe a síntese permanente do consenso inculcado polo estado capitalista, e o seu poder de cooptación e asimilación de sectores obreiros e populares é maior, como di P. Anderson,  que calquera  reforma de carácter económico, sempre sometidas a debate e cuetionadas polos traballadores, xa que constantemente tenden a crear, estas reformas, novas expectativas, que ningunha economía capitalista pode satisfacer.

Pola contra, a estrutura política capitalista non se pon en cuestión, por parte da clase obreira, nos últimos 70 anos nos países do centro do sistema; e moi poucas veces na periferia. Este é un elemento básico que desde o meu punto de vista hai que modificar nunha estratexia revolucionaria; pasar da aceptación á denuncia da democracia representativa como forma de ditadura das clases opresoras e ningún revolucionario debe loitar por mellora-lo estado que explota e si facer comprender á gran maioría da poboación o funcionamento do estado alternativo, baseado en novos valores democráticos. ¿Significa isto renunciar á participación nas institucións e a conseguir reformas desde as mesmas? En absoluto, pero non perdendo nunca de vista que o estado é un instrumento de clase e o estado capitalista un instrumento ó servizo dos capitalistas.

Así pois unha proposta revolucionaria debe construirse tamén sobre a conclusión de que é a existencia dunha democracia burguesa, onde  parece que as diferencias de crase “desaparecen” co “un home, unha muller  un voto”, o “estado representativo”, é, dicíamos, o atranco fundamental, o maior condicionamento ideolóxico para que as masas obreiras podan pensar na necesidade dun “estado socialista”, condición necesaria e imprescindible para avanzar cara á consecución dunha sociedade deste tipo.

Como conclusión: o “estado parlamentario” que pasa por ser a “suma xurídica dos seus cidadás”, é o eixo dos aparellos ideolóxicos do capitalismo, por iso non se pode separar sociedade civil de estado. Os medios de comunicación, a igrexa, a escola, etc., xogan un papel complementario, fundamental para garanti-la estabilidade do réxime de clases capitalista, tamén as relacións de mercado e o proceso de traballo, pero o principal papel cultural-ideolóxico é o estado mesmo.

OS ELEMENTOS CONSTITUTIVOS DA HEXEMONÍA

Gramsci foi abrindo perspectivas diversas, algunhas poden parecer contraditorias ó longo da súa reflexión, difícil reflexión na cárcere, sobre aspectos fundamentais do seu concepto de hexemonía e das relacións entre estado e sociedade civil.

Reflexións moi valiosas para axudarnos a comprender hoxe o xeito en que se produce o dominio dunhas clases sobre outras.

Así noutro pasaxe dos Quaderni expón o problema da hexemonía non como  unicamente unha cuestión de consenso e centrada na sociedade civil, senón como unha suma de consenso máis coerción compartida entre a sociedade civil e o estado: O estado exerce a coerción e a sociedade civil o consenso. Argumento que pode inducir a equívocos e non permite comprende-la realidade.

 Pero tamén, é posiblemente resultado da análise sobre o que acontecía na súa patria, do poder exercido polo totalitarismo fascista, da identificación estado- partido, da existencia de bandas de paramilitares, que acosaban e esnaquizaban as organizacións obreiras e partidarias, establece en determinado momento, a identificación total entre sociedade civil e estado, chegando case a negar a existencia da primeira, o que pode levar a interpretacións de carácter ultraesquerdistas, como  aquelas que consideran que toda democracia burguesa é fascismo. Di Gramsci: “ Por estado debe entenderse non só o aparello gobernamental, senón tamén o aparello privado da hexemonía ou sociedade civil” e sentencia “en realidade, sociedade civil e estado son unha e a mesma cousa”. “A sociedade civil é tamén parte do estado, en realidade é o estado mesmo”. Quen non distinga un réxime democrático-burgués do fascismo, aínda que ambas las dúas son formas da ditadura do capital, esta a caer nunha política sectaria como a do “terceiro período”, onde identificábase, mediante a teoría do social-fascismo, á socialdemocracia cos nazis e fascistas, de onde xurdiu a negativa da fronte obreiro para combater cos primeiros ós segundos. Na actualidade esta posición dificulta a comprensión das especificidades da democracia nas sociedades do noso entorno.

Así pois dende o meu punto de vista, tan erro é considerar que non hai límites entre sociedade civil e Estado, como afirmar a supremacía da primeira sobre o segundo que leva, como xa dixemos á concepción da “vía parlamentar ó socialismo”, construida esta, sobre dúas ideas  trabucadas: a primeira, que no centro do sistema o capitalismo só require do aspecto cultural, consensual,  da hexemonía,  para manterse no poder e a segunda, que fronte o principio marxista de “unidade política do estado burgués” que precisa dunha revolución para destruilo, considerar posible despieza-lo estado e ir “neutralizando”, por parte dos traballadores,  pezas esenciais do mesmo, mediante o exercicio da hexemonía cultural da clase obreira e os seus aliados, entendida só como consenso ; hexemonía que se pode incluso exercer sobre sectores das  clases antagónicas.

Esta é outra das conclusións que os partidos reformistas establecen dunha determinada lectura de Gramsci: que a crase obreira é capaz de chegar a acada-lo consenso incluso de sectores da propia burguesía, unha clase antagónica, sobre moitos aspectos da súa política, en determinadas coxunturas, e neutralizar así ás forzas de oposición ó socialismo.

Pero creo que Gramsci tiña moi clara esta cuestión; nunha pasaxe que moitos queren esquecer, di textualmente: “Un grupo social é dominante sobre os grupos inimigos ós que tenta “liquidar” ou  someter mediante a forza armada, e é dirixente respecto dos grupos “afíns” ou aliados. Un grupo social pode, e de feito debe, ser dirixente antes de conquista-lo poder do goberno (esta é unha das principias condicións para a conquista do poder mesmo); despois, cando exerce o poder e o mantén firmemente no seu puño, se convirte en dominante, pero tamén segue a ser dirixente”.

A conclusión á que debemos chegar despois de analiza-las aportacións   que fixo Gramsci á  análise de como domina a clase dominante e o camiño para a consecución do poder por parte da clase obreira, é que posiblemente pola súa difícil situación na cadea, só esbozou toda unha serie de cuestións vitais para o proceso revolucionario, sobre os que posiblemente tentaría afondar máis adiante. Afondamento que nunca se produciu pola súa morte sendo aínda novo, e que todos os que se consideren marxistas deben levar adiante, xa que teñen nos seus escritos unha fonte inesgotable de cuestións básicas para entender o dominio na sociedade capitalista e a forma de toma-lo poder.

Creo que a interpretación xusta sobre o concepto de hexemonía, que é a suma de consenso máis coerción,  e polo tanto explica a dominación burguesa, é a que elabora P. Anderson,  cando establece o exercicio do consenso en ámbolos dous termos, sociedade civil e sociedade política, ou estado, e o da coerción neste último. Só comprendendo esta asimetría se estará en condicións para establece-lo proxecto estratéxico adecuado para a toma do poder.

Como xa dixemos o dominio burgués baséase na aceptación por parte da maioría da sociedade, do consenso das masas, cunha situación determinada;  pola crenza de que elas exercen o seu propio goberno no “estado representativo”. Pero para que as masas cheguen a esta conclusión errada, necesítase tanto a práctica diaria do exercicio da propia democracia burguesa, como doutros elementos creadores da propia crenza: escola, medios de comunicación etc..

Os revolucionarios nunca deben esquecer, que aínda que na vida cotiá o estado parece que non existe, e que os neoliberais de toda caste falen da “necesidade de adelgaza-lo estado”, este si existe co seu monopolio da violencia “lexítima”, que é quen lle da, repito, aínda que na cotidianeidade da vida non se aprecie, a robustez ó sistema e apórtalle valores culturais, ideolóxicos, etc. “Adelgaza-lo estado” non significa para eles eliminar os instrumentos da violencia. É a existencia dese estado “invisible” o que fai poderoso ó sistema, porque no  caso de xurdir unha situación de crise, que poña en cuestión ó capitalismo, a coerción vai desprazar axiña ó consenso, a violencia convértese en dominante e determinante, e os instrumentos coercitivos do estado pasan a situarse no lugar de vangarda. Iníciase o proceso máis extremo do que Alba Rico denomina “pedagoxía do voto”. O voto popular foi unha conquista que custou arrancalo ós gobernantes, sangue, suor e lágrimas. Os capitalistas “manexan” a democracia aplicando unha “pedagoxía” que non exclúe ningún método, manipulación legal, o señor Herrero de Miñón fixo unha declaracións sobre a lei electoral española e o seu obxectivo de marxina-los comunistas, que establece unha realidade que, aínda que sospeitada non deixa de ser sorprendente, propaganda, soborno e chegado o caso feixismo. Se un pobo non vota segundo os intereses dos grupos económicos aplícaselles esa “pedagoxía”. Nos casos máis extremos se suprime e neutraliza a unha parte da poboación e despois duns anos permíteselles votar ós superviventes. España 1936, Chile 1973, Venezuela 2002, son tres exemplos da súa aplicación, no último caso fallida.

A experiencia da revolución rusa e outras posteriores ensínanos que coa desaparición do estado, desmorónase  toda a “arquitectura” social, económica, etc, construida á redor do esquelete estatal.

  ¿Sería posible hoxe nun país do centro do sistema, que as forzas que queren construir unha  alternativa ó capitalismo, tomaran baixo o seu control valéndose da “democracia representativa” parcelas do estado capitalista que pretenden destruir?. Pero ¿existen verdadeiramente esas forzas políticas hoxe?. Salvo minorías que se atopan moi lonxe dese obxectivo, as forzas que teñen posibilidades de conquistar parcelas de poder dentro do estado capitalista, atópanse integradas dentro do sistema e é imposible un cambio na súa estratexia de transformación da realidade.

A NECESIDADE  DUNHA ESTRATEXIA REVOLUCIONARIA PARA O SÉCULO XXI,  NO CENTRO DO SISTEMA CAPITALISTA E DE CONSTRUCCIÓN DA FORZA POLÍTICA QUE A LEVE ADIANTE.

         Analizado dun xeito sinxelo como as clases dominantes exercen a súa hexemonía, o poder en definitiva, como someten ás clases antagónicas, ás explotadas, compre contestar a dúas preguntas. ¿Que estratexia poden levar ás forzas revolucionarias no centro do sistema capitalista á toma-lo poder e inicia-lo avance cara o socialismo? ¿Cales son os elementos tácticos que fan posible esta estratexia?

         Creo que non é posible dada a fortaleza do estado e os grandes sectores da sociedade civil sobre os que as clases dominantes exercen hoxe a súa hexemonía, a toma do poder por medio dunha “guerra de manobras”; intentalo sería un erro político que custaría moi caro e significaría un retroceso no proceso de loita de clases; pero tampouco creo posible, o logro do poder por medio dunha “guerra de posicións”, é dicir, gaña-la hexemonía na sociedade civil, conseguir gañar e polo tanto neutralizar institucións e aparellos do estado democrático-burgués ata escomenzar a aprobar medidas de carácter transicional e socialista que permitan inicia-la modificación das estruturas sobre as que se asenta a actual sociedade de explotador@s e explotad@s.  O caso de Chile é paradigmático e ensina tamén, que un proceso revolucionario se ten que resolver en pouco tempo, non se pode manter a indefinición por un longo período, pois sempre beneficiará a quen verdadeiramente controla os aparellos coercitivos do estado.

         Os procesos revolucionarios nos países do centro do sistema teñen que ser resultado dunha mistura  de ámbalas dúas estratexias, cunha activa participación de masas.

Só desde as institucións non se avanzará cara o socialismo xa que o estado burgués está pensado para que no caso de que institucións e aparellos do mesmo non sexan administrados de acordo ós intereses da burguesía, sexan bloqueados por outros compoñentes do mesmo estado…e o final sempre fica o recurso de utiliza-los aparellos da coerción.

         En segundo lugar para avanzar cara a unha sociedade socialista, necesítase algo máis que a participación electoral da cidadanía, necesítase do pulo da loita de clase e a creación e construción de numerosas estruturas de base con representación directa, verdadeiros embrións do que permitirá a constitución  do “dobre poder”

         En terceiro lugar a utilización por parte dos explotadores dos instrumentos de coacción sempre é unha posibilidade, polo que a consigna leninista de “gaña-las tropas”, adecuada a nosa realidade é tempo, ten que ser estudada, teorizada e concretada en tácticas moi precisas. É necesario un traballo moi concreto para conseguir que o aparello represivo chegue ós momentos máis importantes do proceso o máis feble posible ou dividido. O proceso revolucionario avanzará máis axiña canto máis cativa  sexa a ameaza de contrarrevolución armada, golpe de estado, etc. O mesmo estudio precisase respecto ás ameazas do exterior.

         En cuarto lugar a necesidade de avanzar cara á creación do dobre poder. Produciuse en todas as revolucións, desde a francesa de 1789 ata a soviética de 1917, pasando pola española de 1868, onde os sectores populares manifestaron a vontade non só de crear unha alternativa ó poder instituído, senón ó novo poder que se estaba a configurar pero que non respondía ás súas necesidades e devezos. @s traballador@s crean as súas estruturas políticas. É o núcleo central de toda revolución; parte da percepción por parte do pobo, do disfrute incluso antes da caida do vello sistema, de como vai ser a democracia popular, participativa, que vai sustitui-la existente.

O dobre poder, o d@s traballador@s, en tempos pasados e nos próximos períodos, ten que construirse sobre a participación e apoio das masas, pero como dixo Lenin é inestable, e non pode coexistir durante moito tempo con outro poder no mesmo estado; un deles ten que desaparecer e case sempre é a determinación e a unidade quen vai decanta-la balanza cara a un deles.

 Este dobre poder, a existencia dunha nova democracia dentro da vella democracia burguesa, pode tamén, se as circunstancias o permiten, ter asento en certas institucións do estado burgués, os concellos por exemplo, se as forzas revolucionarias son capaces, unha vez que as dirixen, de abrilas ó pobo.

         Hoxe debémonos preguntar e dar unha resposta axeitada sobre cal debe se-la estrutura do dobre poder no século XXI. Mobilizacións como as dos chamados países da Europa do leste, onde se abolira o capitalismo de mercado despois da segunda guerra mundial, non serven de ensinanza. O aparello estatal foise “disolvendo” sen utiliza-lo aparello coercitivo, xa que non estaba en xogo as estruturas de poder de clase; cambiouse unha sociedade que non era nin capitalista nin socialista, por outra con capitalismo de mercado. A loita polo poder produciuse entre os que usufrutuaban as riquezas do país controlando o estado e os que querían restaura-lo capitalismo; pero todos pertencentes a un mesmo grupo social, non houbo confrontación de clase. Moitos dos membros da nomenclatura do réxime anterior,  son hoxe propietarios de grandes empresas roubadas ó pobo, coa complicidade dos que sen pertencer a ese grupo “dirixente” do antigo réxime, eran partidarios da restauración capitalista.

         A experiencia máis próxima de dobre poder atopámola en Bolivia e Ecuador, onde as masas mobilizadas, organizadas, paralizan os seus respectivos países, as estradas, a produción, etc.,  e obrigan a dimisión de varios presidentes do poder executivo. Asembleas de barrio, sindicatos pero de distinta natureza ós existentes en Europa, etc., fusionados con organizacións tradicionais dos pobos orixinarios, constitúen o dobre poder nestes dous países.

         Distinto é o caso arxentino e venezolano; no primeiro unha medida de carácter económico, o peche da banca, produce un balbordo dos pequenos aforradores ó que se suman outros sectores sociais golpeados pola crise económica. Non é resultado dun proceso político que leva a unha organización das masas; é máis ben un movemento espontáneo de sectores da pequena burguesía que recúan cando se incorporan ó mesmo sectores obreiros e populares; non existía nin organización nin obxectivos de carácter estratéxico.

         Pero estas experiencias de dobre poder son moi diferentes ás de Rusia de 1917, fundamentada nos soviets, que tiñan unha base fabril moi importante aínda que segundo avanzaba o proceso estendeuse por toda a sociedade.

         O dobre poder na Comuna de París de 1871, tiña unha base nas barriadas e non fabril.

         Todo o anterior nos debe levar a aceptar que non hai modelos e cada sociedade ten que ir creando as organizacións que van ser a base do dobre poder e cuxa natureza será expresión e resultado da loita de clases.

         En quinto lugar, salientar que o control de determinadas institucións do estado burgués por parte das forzas revolucionarias, aínda que fose dun xeito conxuntural, axudaría ó proceso. Cando as masas mobilizadas teñan o obxectivo común de conseguir un cambio na sociedade, cando funcionen os instrumentos de coerción do pobo, cando chegue ese momento que se considera fundamental no proceso, será importante, facilitaría aglutinar a máis sectores da sociedade non antagónicos, se algunha institución, elixida mediante o voto, acordara apoia-las posicións da gran maioría do país. Facilitaría un dos obxectivos mais importantes que xa está sinalado e que se ten que resolver nos primeiros momentos de iniciado o proceso, a “loita polas tropas”. A neutralización dos aparellos coercitivos.

Como podemos constata-lo obxectivo de que os traballadores e traballadoras asalariados se constitúan en clase hexemónica nunha sociedade capitalista avanzada e moi complexo; un proceso cheo de atrancos que se multiplicarán segundo se tomen medidas que permitan avanzar cara a unha nova sociedade asentada en alicerces anovadas.

E hai dous temas que son desde a miña óptica, nos moi importantes, centrais para que o proceso siga a avanzar. A cuestión da dirección política de todo o amplo e diverso movemento, que noutros momentos chamamos “bloque histórico” e a necesidade da hexemonía do pensamento revolucionario no mesmo. Sen teoría revolucionaria non haberá revolución. A elaboración de teoría debe ser o motor para a acción e esta é a que move o pensamento.

Entre estes dous elementos hai unha relación dialéctica e non valen fórmulas fáciles como dicir, a sociedade debe dirixir todo o proceso; a sociedade é moi diversa, nela reflíctense intereses distintos que en momentos de crise política van aflorar con violencia insospeitada e aínda que pareza hoxe que moitos sectores sociais están interesados nun cambio de sistema, só os traballadores e traballadoras asalariados, obxectivamente son os interesados nese cambio a pesares das contradicións internas e a complexidade que a clase obreira ten nestes comezos de século. Por iso é tan importante construi-lo partido dos traballadores capaz de fundi-la teoría revolucionaria coa clase, coas súas mobilizacións e coa memoria das mesmas.

En Galicia no mes de maio de 2009

Roberto Laxe

Hai toda unha corrente do anticapitalismo que establece unha ligazón estratéxica entre a loita pola independencia das nacións e o socialismo. Para iso din superar o vello nacionalismo, ancorado nas súas raíces burguesas, ou pequeno-burguesas de esquerdas, como ERC ou o BNG. Teorizan que nas nacións oprimidas, a loita pola independencia nacional é a pedra de toque da loita pola transformación socialista da sociedade.

Evidentemente, a independência é un direito totalmente lexítimo dun pobo na súa loita pola soberanía nacional. De feito, toda loita nacional tende por lóxica interna, á constitución dun estado propio que de forma xurídica á nación. Pero, ligalo dun xeito principista á perspectiva socialista vai un treito.

Para explicalo teñen que obviar, e ata modificar feitos da realidade, facendo abstracción de marcos de loita de clases estatais e internacionais.

Loita nacional e loita de clases

O Manifesto Comunista termina con toda unha declaración teórica e política: Proletarios de todos os países, unídevos.

Esta declaración parte da idea de que a clase obreira é a única clase realmente internacional, que afunde o seu internacionalismo no feito da súa unidade na explotación. Doutra maneira, os e as asalariadas teñen un trazo obxectivo común en todo o mundo, a sua subsistencia depende da venda da forza de traballo por un salario.

En palabras de Marx e Engels no Manifesto Comunista.

“A condición esencial da existencia e da dominación da clase burguesa é a acumulación da riqueza en mans de particulares, a formación e o acrecentamento do capital. A condición de existencia do capital é o traballo asalariado.”

Por isto, a esencia da loita da clase obreira por mellorar as súas condicións de vida e traballo, e de últimas, abolir o traballo asalariado condúcelle á loita contra a clase burguesa.

A partir desta evidencia, non se pode facer abstracción do que Lenin chamou “aristocracia obreira”, é dicer, sectores desa clase obreira que, sobre todo nas potencias imperialistas, viven das migallas que caen da mesa do capital, e permítelles elevarem-se sobre as condicións medias da clase, converténdose deste xeito na base social da dominación sobre o resto dos asalariados e do saqueo dos pobos.

Convértense no “apoio de esquerdas” das burguesías imperialistas, só que os tempos de crise lembralles o seu verdadeiro papel na sociedade, son clase obreira, e vense afetados polas conseqüências do desemprego e a perda de conquistas.

Doutra banda, a clase obreira vive e é explotada dentro duns marcos estatais precisos, onde se produce a acumulación de capital pola burguesía. Uns estados que expresan, tamén, outras relacións de forza, outras loitas entre outros sectores sociais, entre outras clases sociais.

É nestes periodos de crise social, nos que as tendencias “naturais” á concentración e centralización de capital se agudizan, cando a eses sectores condénaselles á marxinación e a miseria, co empobrecimiento de amplas capas rurais e urbanas, campesiños, pequenos comerciantes, semi proletarios, etc.

Aínda que este fenómeno non só prodúcese no chamado Tercer Mundo, senón que afeta cada vez máis ás potencias imperialistas, é nos países oprimidos onde estes sectores buscan unha alternativa propia que vehiculice as suas aspiracións a unha vida mellor, máis libre e máis digna, baixo a forma da loita nacional pola súa soberanía, que, por suposto, inclúe á clase obreira.

Deste xeito a loita da nación oprimida e a loita de clases entrelázanse. Ambas teñen os mesmos inimigos, pero son cualitativamente distintas. A loita nacional ten unha fronteira ben definida, a independencia nacional, e os que ata ese momento eran aliados, converteranse en inimigos; pola súa banda a loita de clases non ten ningunha fronteira, é a loita por acabar con todo tipo de explotación e opresión.

Independencia nacional ou independencia de clase

A esencia da política nacionalista e a súa variante máis coerente, o independentismo, é que para conquistar a soberanía nacional é necesaria a unidade da nación fronte ao opresor, xa sexa baixo a conformación dun bloque de clases xa baixo a forma dun movemento de liberación nacional.

Isto supón nos feitos subordinar todas as reivindicacións das diferentes clases e sectores sociais, baixo o obxetivo primordial da independencia. As fronteiras entre as clases oprimidas polo estado, baixo o término genérico de “pobo traballador”, dilúense trás os símbolos da nación oprimida.

Isto, que podería ter a lóxica da “unión fai a forza”, ten dous problemas: un, fai abstracción do feito de que na decadencia do capitalismo só hai unha clase revolucionaria, a clase obreira; dous, supón disolver as súas reivindicacións e os seus métodos de folga de masas e democracia obreira, nunha suma de “reivindicacións nacionais”, é dicer, doutras clases sociais, que, en moitas ocasións teñen intereses contrapuestos.

A crise económica e social atual pón de novo á orde do día a disiuntiva “socialismo ou barbárie”; é dicer, que fronte ás consecuencias do capitalismo só pódese opor o proxeto social da clase obreira.

Ningún outro sector social, nin obxetiva nin subxetivamente, está interesado en liberar ao conxunto da sociedade da opresión e a explotación. A pelexa entre os demais sectores sociais, pequena burguesía, campesinado, semiproletarios urbanos, etc., ten como obxetivo mellorar as súa situación social e isto condúcelles a enfrontamentos coas grandes multinacionais e os seus gobernos.

Indudablemente este é un enfrontamento progresivo, pero o seu final non é a liberación social. Por exemplo, a soberanía alimentaria ou o comercio “xusto” defendido por amplos sectores da esquerda mundial non garante o direito á alimentación da poboación, senón que ten como obxetivo recoñecido o de mellorar as condicións dos campesiños, gandeiros ou pequenos comerciantes para situar os seus produtos no mercado, buscando a protección de “os seus” estados.

Por este motivo, lígase directamente á loita pola soberanía nacional contra o opresor, pero a súa fronteira política é a protección do mercado nacional, non vai máis aló; non avanza cara á planificación democrática da economía que supere o caos do mercado, porque isto é dar un paso no camiño do socialismo, é dicer, a abolición da propiedade privada dos medios de produción e distribución.

Pola contra, a clase obreira, polo seu papel na produción e distribución de mercancias e servizos, non ten ningunha atadura nin ningún límite, que non sexa subjetivo, nos seus obxetivos sociais. Só ela pode encabezar a loita de todos os oprimidos; mas para iso ten que visualizar se diante da poboación, a condición de manter a súa independencia como clase.

O seu programa social, de expropiación da burguesía e especuladores, de nacionalización baixo control obreiro e social da banca e os servizos sociais, de reparto de traballo para traballar todos, de prohibición do despedimento, dun salario digno para todos, de planificación democrática da economía ao servizo das necesidades sociais, etc., é un programa para o conxunto da sociedade, que na súa maioría (máis do 70% da poboación mundial) é asalariada.

Liberación social e soberania nacional

A soberanía nacional é parte deste programa, posto que a clase obreira fai parte desa nación e polo tanto, da opresión que como pobo sofre. Pero o seu obxetivo non é ficar nos límites nacionais, senón transcrecelos, superalos, e liberándose como clase, permite garantir a liberación como nación.

Calquera outro sector social estará sempre disposto a negociar coas clases dominantes a cambio de se converter en “sócio”, se deixan de ser “súbditos para ser sócios”, como dixo Evo Morales no discurso de toma de posesión como Pte de Bolivia. Os pequenos comerciantes, os campesiños, esquecen rápidamente o seu “nacionalismo”, mentres que a clase obreira só ten que perder as cadeas da súa explotación.

A independencia das colonias ao longo do século XIX e do XX está chea de procesos de liberación nacional que confirmaron a categoría de Lenin no Imperialismo Fase Superior do Capitalismo, “de países dependentes politicamente a independentes, envolvidos polas redes da dependencia financeira e diplomática desde un punto de vista formal, pero, en realidade, envolvidos polas redes da dependencia financeira e diplomática”.

Baixo a fase imperialista do capitalismo só cabo unha independencia nacional, a que vai ligada á expropiación da burguesía, á construción do socialismo, é dicer, a ruptura coas relacións sociais de produción capitalistas nacionais e internacionais.

A liberación nacional das nacións oprimidas é unha das partes fundamentais do programa da revolución socialista, non só na nación oprimida, senón no centro político e económico. A burguesía imperialista e centralista apóiase na división da clase obreira, baixo as fronteiras nacionais, empuxa a unhas contra outras a competir polo traballo e as condicións sociais; utiliza a xenofobia e o racismo, que se basea no medo a esa competencia.

Volvendo a Marx e Engels no Manifesto Comunista, “O traballo asalariado presupón, inevitablemente, a concurrencia dos obreiros entre si”. Por iso, a loita contra a nación opresora ten un compoñente central no camiño da unidade de clase obreira contra a burguesía, posto que a loita entre as nacións é unha das formas que adquire esta “concurrencia” entre os obreiros.

Levar adiante este programa é imposible sen un partido coas mesmas características que a clase á que pertence e á que quere representar, Internacional, que supere as ataduras das clases meramente nacionais, que sitúan as súas fronteiras políticas nas fronteiras das nacións, e levante o obxetivo estratéxico da revolución socialista mundial.

Roberto Laxe

O santo e aceno de todas as correntes independentistas e a maioría das nacionalistas é que os pobos oprimidos do estado “non teñen rei”.

Como expresión do legitimo desprezo cara unha institución opresora imposta polo franquismo, é lóxica, pero como eixo político de denuncia dese réxime é unha abstracción que só pode partir dunha concepción errada do que é un estado burgués, e no concreto o Estado Español.

O estado español é o resultado do fracaso da burguesía “española” de constituírse como clase dominante dunha nación unitaria. Foi incapaz de facer “a sua? revolución burguesa no século XIX que lexitimase a nación española; por iso, cando buscou a unidade do territorio, o fixoo sobre a base da reacción, cuxo exemplo máis brutal foi o franquismo. Deste xeito, o Estado Español constituí-se como unha cárcere de pobos, só unidos pola incapacidade das burguesías periféricas a facer “as suas” revolucións burguesas, e constituírse como estados independentes.

Na guerra civil este mecanismo explodiu baixo as presións da crise social global que terminaron na II Guerra Mundial. Durante cuarenta anos non había delegación; as burguesías periféricas foron derrotadas e tiveron que aguantar a presión ultra centralista do franquismo.

Pero a Transición pon de novo sobre a mesa a cuestión irresoluble do dereito á autodeterminación dunhas nacións que nunca renunciaron a selo, combinado cun ascenso de movilizaciones obreiras sen precedentes. Co efecto engadido de que a clase obreira do Estado facia sua a reivindicación do dereito á autodeterminación, incluíao no seu programa de loita contra o franquismo, e isto asustaba, non só ao poder central, senón ás mesmas burguesías periféricas. A combinación era explosiva, e había que desviala.

A Transición fíxose sobre a base da “construción” dun mecanismo bonapartista, de delegar o poder nunha figura “unificadora” que, mantendo as estruturas represivas fundamentais do franquismo (exército e poder xudicial), puidése construír unha mitoloxía de “unidade na diversidade”: o café para todos das autonomías que disolvera o dereito á autodeterminación.

Para iso, contaron co apoio decidido da maioría das organizacións obreiras, especialmente o PCE e CCOO, que introduciron a división na clase obreira, ao aceptar a “unidade de España” como principio constitucional, e rexeitar rotundamente o dereito á autodeterminación. Deste xeito, a única oposición ao réxime ficou nas mans do nacionalismo e o independentismo.

A figura que permitiu con todas as reservas do mundo especialmente en Euskadi, onde a transición obtivo un rexeitamento de masas, foi Juan Carlos, o herdeiro posto polo mesmo dictador.

Por este motivo, dicer que as nacións “non teñen rei” é, sendo benévolos, un autoengano. Os pobos oprimidos teñen rei, como teñen un estado que os oprime, do que o monarca é a súa figura máxima. Por isto, só tendo claro que a loita pola soberanía nacional pasa pola loita contra o réxime que representa ese rei, pódese construír unha política revolucionaria no Estado Español.

Como chegan a esta conclusión

Na frase “non teñen rei” resúmese toda unha elaboración que ten como eixo unha visión do estado, non como “o instrumento do que se serve o capital para explotar o traballo asalariado”, en definición de Engels; senón como un instrumento de opresión dunha nación sobre outras.

Esta é a lóxica que atravesa as súas análises e condúcelles inexorablemente á abstracción respecto ao carácter de clase do estado. É necesario recuperar a concepción de que calquera estado é, en primeiro lugar, un instrumento para a explotación e dominación dunha clase sobre outra, e alí onde existe opresión nacional, un mecanismo de perpetuación desta opresión.

Porque se se lle deixa de considerar un “destacamento de homes armados” para a defensa dos intereses das clases dominantes, para ser un aparello de dominación dunha nación sobre outra, cáese de cabeza, por moito que se rexeite, na mesma lóxica interclasista, nacional, do “vello” nacionalismo, que arrastra a todo un sector dos asalariados no seu ronsel.

Se a clase obreira quere reconstruír a súa unidade fronte ao réxime burgués, centralista, da monarquía ten que facer seu, como precondición, a defensa do dereito á autodeterminación dos pobos. Pero tamén é necesario romper coa concepción interclasista nacionalista ou independentista, para construír un programa anticapitalista, socialista revolucionario, cuxo centro sexa a loita contra o réxime político do que se dotaron as burguesías españolas para a explotación da clase obreira e a opresión dos pobos.

Esta é a tarefa dun Partido Revolucionario no Estado Español.

Roberto Laxe

 A crise económica que tensa todas as relacións sociais, arruína burgueses, enfróntaos por mellorar a súa cota na explotación da clase obreira, etc., vén xuntarse á do PP, como reagrupamiento de todos os franquistas que como o mesmo rei, foron amnistiados coa lei do 76.

Os escándalos de corrupción nos que esta inmerso, e que o goberno esta utilizando para desviar a atención da situación económica, é a crise do partido que reagrupou a todos os herdeiros do franquismo arredor á figura do antigo ministro de Franco, Fraga Iribarne. A el incorporáronse, como administradores dos límites que o réxime do 78 impuxo ao movemento de masas, todos os franquistas, falangistas, opusdeístas, e demais axentes da ditadura, todos eles moi interrelacionados coas institucións básicas mantidas na Transición, a xudicatura e o exército.

Alen diso, o PP expresaba os intereses dun sector da burguesía, profundamente ligada ao ladrillo e o capital financeiro (non é casualidade que estale en Valencia e Madrid, dúas das zonas do estado con maior dependencia da burbulla inmobiliaria), que a crise económica veu a levarse por diante.

E nunha sorte de axuste de contas entre burgueses -nos EEUU, nin curtos nin perezosos, van a meter na prision a un dos especuladores máis grandes do mundo-, un sector do aparello xudicial con Garzón á cabeza asume a tarefa de “limpar” de corruptos e especuladores, coma se con iso, limpase ao sistema capitalista.

Mais pola sua interrelación co aparello xudicial, do que é prácticamente o seu portavoz político, o encarcelamiento de dirixentes do PP, o cuestionamiento de dirixentes de Comunidades Autónomas, etc., esta provocando unha crise moi seria nunha das institucións básicas de calquera réxime, o aparello xudicial e o seu órgano máximo, o Consello de Poder Xudicial.

Os enfrontamentos entre xuíces e fiscais, as denuncias e contradenuncias, xustifican o devandito popular de que “a xustiza é un cachondeo”. Pero as consecuencias son profundas, a principal fonte de legitimación da represión que é o “imperio da lei” e os seus ejecutores, os xuíces, están postos en cuestión por todos os sectores.

E no centro de todo, como case sempre, a Audiencia Nacional, a herdeira do franquista Tribunal de Orde Publico, que con esta guerra contra “a corrupción”, pretende lavarse a cara do seu verdadeiro papel, represora dos dereitos dos pobos e dos activistas independentistas vascos, cataláns e galegos. A exixencia de disolución da Audiencia Nacional é unha das reivindicacións democráticas básicas na loita contra o réxime da monarquía.

Un réxime cuxa institución fundamental, o monarca, esta prácticamente desparecido ante unha crise como a que esta sufrindo a clase traballadora do Estado. Esta claro que o pacto de silencio e amnesia colectiva sobre o que se sustenta o actual réxime, tralos recortes á lei de la “des”memoria historica, renovouse. A burguesía é consciente de que a medida que a loita obreira e popular se agudice e profundice, os choques coas institucións do réxime van estar á orde do día, e para iso é necesario contar coas súas institucións fundamentais intactas diante da poboación.

Por este motivo, xa pasou ao caixón dos esquecementos calquera proposta de reforma da constitución. A unidade en torno ao rei, como única institución aínda non desprestixiada diante da poboación, vai ser determinante no futuro.

Mais a crise, os sufrimentos das masas, o desemprego e a pobreza crecente, vai a abrir un abismo entre unha institución parásita como a monarquía e unha clase traballadora empobrecida por ese mesmo réxime; o que fai que a batalla pola ruptura coa monarquía, pola republica, váiase a poñer no centro do conflito, abarcando a cada vez máis sectores sociais.

21 de marzo de 2009

Carlos Dafonte

A pesares do “empantanamento electoral” do PP, subiu respecto das anteriores eleccións autonómicas un cativo feixe de votos, o bipartito foi derrotado con contundencia polos seus propios electores que lle deran hai catro anos a posibilidade de constituírse como goberno. Agora lle fan perder en conxunto aproximadamente 120.000 votos e dous deputados; un na circunscrición onde se presentaba o Presidente e outro na do Vicepresidente. ¡¡¡Máis claro auga!!! Cos nosos votos e os nosos devezos non se xoga, dixeron posiblemente sectores da vangarda política dos asalariad@s, sectores da esquerda, que votaron ó PSOE e BNG no ano 2005, “co dedo no nariz”, para botar fora da Xunta a Fraga, diante da ausencia dunha forza política que os representara.

Pero estes catro anos de “bipartito” deixoulles claro, que fronte á crise e ás políticas neoliberais estaban indefensos, que @s traballador@s asalariados non tiñan voz no Parlamento galego nin nas institucións que PSOE e BNG xestionaban e seguen a xestionar. E non só iso, que as que levaron adiante desde a Xunta eran políticas continuístas das levadas a cabo polo “PP da boina” e ó servizo dos intereses da burguesía, a do despido libre e a desestruturación do mercado laboral, a dos ERES, a das inxentes ganancias nos pasados anos que agora se apresta a recibir fondos públicos sen que se lles pregunten onde están os beneficios, a que pide a redución dos salarios, cotizacións á seguridade social e rebaixas fiscais para empresas ; por iso milleiros de galeg@s ficaron na casa ou votaron branco e nulo.

Pero o 1 de marzo debe ser tamén o día no que se abra unha nova etapa para a sociedade galega, a da reconstrución da esquerda a cabalo da posición de importantes sectores sociais que dixeron ¡¡basta!! á chantaxe do chamado voto útil, que estes catro anos amosaron que era inútil, e a quen converten a acción política nunha constante farsa, abandona a rúa e os movementos sociais, non fai caso das reivindicacións populares e pensan que con esmolas e bailes de salón, poden gañar votos; en resumo dixeron basta a quen, viñamos denunciando xa hai tempo, pensan que favorece-los sectores burgueses da nosa sociedade é a única forma de crear emprego e conseguir riqueza. No fondo convertéronse en organización políticas da burguesía.

Nestes catro anos o bipartito, ensimesmado na xestión dunhas institucións que só serven ós intereses dunha clase social minoritaria, baleiradas de contidos por Bruxelas e enlamadas na herdanza do fraguismo, foi incapaz de rachar coa dinámica anterior e toda unha serie de proxectos demagóxicos e despilfarradores e dar un xiro, con outra política máis próxima ás necesidades reais do país. E apoiar eses proxectos se que é despilfarro, aínda que a extrema dereita se empeñe en sinalar a reforma duns despachos e a merca dun automóbil, como o exemplo máis salientable do “desmadre” da Xunta bifronte. É curioso ninguén fala nestes tempos de crise, dun gasto que aparece nos orzamentos aprobados en Madrid, “camuflado” entre varias partidas que representan 68 millóns de euros diarios: os gastos militares. Orzamentos que PSdeG e BNG aprobaron para conseguir esmolas con que continuar as políticas neoliberais en Galicia.

Para que queremos un AVE a Madrid, cando temos unha rede ferroviaria obsoleta, sen electrificar nunha grande parte, sen dobre vía, incompleta para a vertebración de Galicia e con tres aeroportos?. Repetimos os erros da Lei de Ferrocarrís de 1855; si, dixen ben 1855, no chamado Bienio Progresista, na que o tendido do camiño de ferro reflictía a estrutura dun estado centralista en que todo tiña que pasar por Madrid. Pero agora estamos nun proceso de descentralización do estado e ¿non sería máis eficaz, no caso de que houbera que construír un AVE, facelo cara Euskadi, a Rioxa, o val do Ebro, Cataluña e Francia, onde se atopa unha parte da economía máis activa do estado? ¿Como non paralizaron a “come cartos” da Cidade da Cultura? Ou ¿como con dous portos exteriores próximos en construción, Ferrol e Coruña, agora establécese Vigo como punto de almacenamento da autopista atlántica en dirección Francia? ¿E como se van sacar todas esas mercadorías coas deficiencias do noso ferrocarril?¿Por estrada cando o que se tenta con esta autopista do mar e libera-las estradas de camións?

Plan acuícola e eólico, canteiras no Courel, etc. Toda Galicia ó servizo dos intereses capitalistas. Carencia de planificación, falla de transparencia na xestión, privatización de numerosos servizos públicos, consolidación das Deputacións, tamén onde as gobernan, alonxamento do administrado, da veciñanza, son entre outros, elementos que axudan a comprende-lo voto do 1 de marzo.

Pero que ninguén se deixe enganar por este “novo PP”, o do “birrete”, segundo a denominación acuñada hai anos, para diferenciar o PP dos baróns provinciais, do “de Madrid”, do de Rajoy. Coñecémolo ben despois dos anos do fraguismo. Tra-la renovación das persoas, como non podía ser doutro xeito, seguen as mesmas ideas de facer paga-l@s traballador@s a crise do capitalismo, de recorta-las liberdades, de ataca-las singularidades dos pobos do estado, de privatizalos servizos, etc. Coñecémolos o suficiente para saber que non cambiaron.

Nunca se debe deixar de loitar por unha sociedade máis xusta. Nesta perspectiva hai que converte-lo voto de castigo ós farsantes, nun voto pola reconstrución da esquerda; sempre é o momento, pero agora o camiño se vai clarexando, de abrir un debate entre os que queremos transforma-la sociedade, poñerlle fin ó capitalismo depredador, para atopar estruturas organizativas comúns que pulen este devezo. E abandonade toda esperanza de rectificación do PSOE e BNG, da posibilidade dun “xiro a esquerda”.

En Galicia no mes de Marzo de 2009

RobertoLaxe

As eleccions do 1 de marzo ao que esta convocado o pobo traballador galego son um feito político importante, pois decidese cal vai ser o Xunta para os vindeiros 4 anos; mas a situacion atual de profunda crise econômica e póla experiência ata o de agora, o feito é que non van resolver os problemas fundamentais dos traballadores e as traballadoras, e do pobo galego no seu conxunto.

Mas, a voz das clases traballadoras non se escoitan nos parlamentos, o único que se escoitan son voces que dabaten sobre o AVE ou a Cidade da Cultura, sobre como resgatar empresas, financeiras, construtoras, automobilísticas ou gandeiras, sobre planos alleos ás necesidades sociais e obras faraônicas,

O mais parecido son as medidas asistenciais propostas por Touriño ou Quintana de garantir os salários dos traballadores e as traballadoras afetadas pólos EREs ou estabelecer um seguro asistencial ao desemprego. Mas, qué é unha “tirita” fronte os anos de sobre explotacion e de subsídios da administracion recibidos pólas empresas, para que agora veñan com que teñen que despedir?  

A crise, que so esta comezando a mostrar as súas fauces diante da clase traballadora, vai pór ao goberno que saia diante da disiuntiva: ou se vai á causa mais profunda da crise, o lucro das empresas e os bancos, que, segundo a CIG, na ultima década acadaron um incremento do 73%, ou se vai a gobernar para eles, mentras a xornada laboral real mantense nas 10 horas diarias, a precariedade supera o 30% e os salários perden poder adquistivo.

E hoxe non serven medidas intermédias, pois, goberne quen goberne vai ter que enfrentar unha crise que xá destruiu miles de postos de traballo, e ameaza outros miles a traves dos EREs e do goteo de despedimentos individuais; vai ter que enfrontar unha nova reforma laboral pedida póla patronal e o Banco de España, com dous eixos, um, abaratamiento do despido, dous, aumento da xornada laboral.

Em fin, a nova Xunta vai ter que elexir entre facer unha política para a patronal com ou sem “tiritas” -esta é a diferencia entre o PP e os do Bipartito- e fale o idioma que fale, ou para a clase traballadora.

Mas, a clase traballadora non precisa medidas asistenciais “mentras dure a crise”, ou planos de desenvolvimento mentras a patronal recupera os seus lucros co diñeiro de todos. Precisa um plan seu para sair da crise, que rexeite os EREs e os prohiba por lei, que garanta um reparto de traballo entre todos côa reduccion da xornada, e non a ampliacion da xornada, que garanta um salário digno para viver, que garanta a estabilidade no emprego e proíba a precariedade.

Tampouco precisa planos como o acuicola ou o eólico, pensados para que os capitalistas, os galegos como Jacinto Rey, Tojeiro, Feiraco, Pescanova, Isidro de la Cal, Amancio Ortega, Jove, Mendez ou Gaioso, ou os alleos, como Endesa/Enel, saian da crise sem grandes danos nas “súas” economias, e non para cubrir as necesidades sociais alimentarias ou de enerxia.

A clase traballadora e o pobo traballador precisa planes reais de desenvolvimento baseados nas súas necesidades, alen da construccion de hospitais e centros para terceira idade, xardins de infância e centros de ensino, um plan de transportes integrado en toda Galiza, todo elo embaixo control publico, das organizacions obreiras e sociais, e rexeitando esa falácia privatizadora dos servizos que é “a xestion privada dos servizos públicos”.

A clase traballadora e o pobo traballador galego precisam, tamen, a defensa dos seus direitos democráticos como nazon (língua, cultura, etc.), que se resumen no dereito a autodeterminacion. O fracaso da reforma do Estatuto non se pode achacar ás resistências do PP e á ambiguedade do PSOE.  

É pedirlles o que non son. Ningun dos dous esta interessado em defender os direitos nacionais da Galiza, por isso, só levantando com forza a exixencia do dereito á autodeterminacion, pode avanzarse na resolucion da opresion nacional da Galiza.

Por outra banda, algunhas forzas políticas incorporan alguns dos elementos centrais desta proposta, mais non teñen um aspecto determinante na loita de clase traballadora, a unidade da clase obreira do Estado Español contra o rexime do 78.

O rexime do 78 é a maneira que teñen as burguesias do Estado para garantir a acumulacion de capital. É um cadro xuridico e legal construído sobre a reforma do rexime franquista e a amnésia coletiva dos crimes da ditadura, garantindo à impunidade das súas principais institucions, a xefatura do estado, o exercito e a xudicatura. Por elo, a unidade da clase obreira do Estado é fundamental para súa derrota, e ista unidade só pode construirse sobre o recoñecemento da existência de nacions oprimidas no Estado Español.

Por todo elo, sexa o que fose o 1 de marzo, as ameazas contra os traballadores e as traballadoras van tomar corpo de lei, nunha nova “reforma laboral”, pactada ou non côas direccions de CC OO e UXT.

Ollamos que no conxunto de Europa, a clase traballadora xá comezou a respostar a os planes “anticrise” do seus gobernos e da EU, como foi a Folga Xeral em Grecia, os centos de miles em Roma ou a folga xeral Francesa, alen dos levantamentos obreiros e populares nos países do Leste Europeo (os ex comunistas), avanzando na unidade na resposta a crise capitalista.

Neste cadro, e a pesar da vontade das direccions de CC OO e UXT, esta crecendo a necesidade dunha folga xeral contra a crise, unha folga xeral no Estado Español que de um paso na necesidade dê xuntar forzas a nível europeo contra os acordos anticrise dos gobernos da Union Europea.

Mais o gran freo ao desenvolvimento da mobilizacion social contra a crise é político. É a inexistência dun referente político que aposte póla mobilizacion das masas traballadoras contra a crise, que rompa côa loxica burguesa da xestion do que há e da negociacion de esmolas co estado, dun bloque da esquerda anticapitalista e autodeterminista que situe no centro do debate a única saída á crise, a transformacion socialista da sociedade.

O 1 de marzo resolverase quen vai gobernar na crise social atual, e para CV a clase traballadora e o pobo, ao dia seguinte e goberne quen goberne, van ter que sair á loita para defender os seus dereitos a as súas condicions de vida e traballo, e contra os gobernos do capital. Para que ista loita avance é precisa que a súa voz sexa escoitada em todos os âmbitos, desde o centro de traballo, a fábrica, a facultade ou instituto, o barrio ou a vila, ata os parlamentos, e para isso é necesario a construccion do seu referente político, próprio e independente do aparello do estado e do goberno.

Por estes motivos, nestas eleccions o chamado voto “útil” é o voto máis “inutil”, pois ao dia seguinte, a realidade vaise impór ás ilusions, e a loita contra a crise, por umha saída obreira e popular, vai ser o central para a clase traballadora e o pobo.

Na Galiza, a 25 de febreiro de 2009

Carlos Dafonte

Desde hai máis de sesenta anos o pobo palestino mantén unha loita heroica contra do imperialismo que situou a un dos seus peóns fundamentais, o sionismo, constituído como estado de Israel, nos territorios do antigo “protectorado británico”, xurdido do tratado Sykes-Picot entre Francia e Gran Bretaña en 1916. Este tratado é asinado en plena guerra mundial, pero cando xa era previsible a derrota do imperio turco que “administraba” extensos territorios na zona. No territorio que hoxe chamamos Palestina, conformados por Cisxordania, Gaza e Israel, a poboación a principios do século XX era de 700.000 persoa aproximadamente; un 80% de musulmáns, un 10 % de cristiáns e un 8% de xudeus, e o resto doutras crenzas. A poboación xudía aumentou entre ambas guerras ata acadar unha cifra aproximada ó 31 % do total cando se proclama dun xeito ilegal a existencia do estado de Israel, sobre todo a partires do inicio das persecucións por parte dos nazis.

É necesario desmontar unha das mentiras creadas polo sionismo; a formulada como a existencia “dun territorio sen pobo e dun pobo sen terra”. Sobre o territorio de Palestina discorría a vida, desde había milleiros de anos, de centos de miles de palestinos non xudeus e desde que os británicos o ocuparon, loitaron contra do “protectorado” para constituír un estado propio; e a actitude dos escasos xudeus da zona, foi a de colaborar cos imperialistas para reprimir todos estes movementos. O caso máis exemplificador foi o da sublevación palestina iniciada en 1936, que combinou folgas xerais, resistencia civil ó pago de xuros e loita guerrilleira. A represión levada a cabo polo exército británico en colaboración con organizacións xudías, permitiu a estes últimos expulsar a numerosos palestinos das súas terras e ensaiar métodos de terror que utilizarán máis tarde.

O estado de Israel nace o 14 de maio de 1948 dun xeito ilegal, e como un estado confesional, en contra da resolución da ONU número 181, aprobada o 29 de novembro de 1947; resolución que recollía os intereses sionistas, e entregaba máis do 56% do territorio, das mellores terras, a unha poboación minoritaria e que nunha grande parte acababa de chegar. Nos contidos desta resolución vai ter moita influenza o lobby sionista norteamericano e o abandono cobarde e cómplice, das autoridades británicas, que se enfrontaron a unha campaña terrorista moi intensa levada a cabo polos xudeus a traveso das organizacións Irgún, Haganah e Stern, contra británicos e palestinos, na que destacaría a voadura do hotel Rei David, onde morreron centenares de militares británicos e o asasinato masivo de palestinos como o levado a cabo en Deir Yessin. A partires do ano 1948 estes grupos terroristas incorpóranse ó exército. É nestas circunstancias cando por primeira vez na historia do terror ensáianse métodos como o coche e a carta bomba, e toda outra seria de barbaridades a maior parte das veces contra dos civís.

Pero a pesares de ser unha resolución favorable ós seus intereses, do mesmo xeito que levan facendo desde hai sesenta anos, despreciárona e impuxeron á comunidade internacional os seus criterios e a súa política de feitos consumados. Como seguen a facer hoxe.

Pode haber alguén que xustifique o terror utilizado polos xudeus naqueles tempos, por ser moit@s recen chegados de Europa e atoparse baixo o schock que debeulles producir o coñecemento das cifras do holocausto e afectad@s pola perda de numerosos familiares, amigos, etc., e dispost@s a utilizar calquera método con tal de conseguir un estado que os protexera e puidera evita-la repetición do sucedido baixo o dominio nazi. Non hai xustificación algunha para a ocupación violenta do territorio, a “limpeza étnica” que seguiu a esa ocupación e obrigar a un sector importante da poboación palestina a vivir en verdadeiros campos de concentración que moitas veces convértense en campos de exterminio. En momentos en que unha grande parte da comunidade internacional estaba a favor da creación dun “fogar xudeu”, eles utilizaron o terror e a violencia desprezando a vía diplomática e a negociación.

Abraham León sostuvo, ó marxe de que o xudeu é un pobo-clase, que o sionismo é a ideoloxía da burguesía xudía oprimida entre o feudalismo en ruínas e o capitalismo en decadencia, polo tanto non é un produto do desenvolvemento das forzas produtivas. Mentres a creación dos estados nacionais son consecuencia do pulo do capitalismo, o sionismo é da etapa da súa decadencia e polo tanto a creación do estado xudeu, como produto da burguesía sionista, nunca vai conseguir os seus obxectivos. Este si que é un “estado fallido” utilizando a terminoloxía dos EEUU e os seus aliados imperialistas.

Estado que despois de tantas décadas, non poden seguir utilizando o argumento de que as súas accións criminais contra d@s palestin@s, teñen por obxecto garantir a supervivencia do estado de Israel. A súa supervivencia esta garantida en primeiro lugar, e o ten amosado en todos estes anos, por ter un exército e un servizo de intelixencia dos máis poderosos do mundo, dotados de tecnoloxía punteira e capaces de defende-lo seu territorio de calquera ataque; pero en segundo, e non é un argumento menor, as potencias imperialistas mundiais son garantes da existencia do estado de Israel e intervirían con todo o seu potencial militar, para protexelo. Seguir recorrendo o mito da súa seguridade non deixa de ser un argumento mentireiro, pois todos sabemos, e podiámolo poñer como un terceiro aspecto, que mantén relacións diplomáticas con Exipto e Xordania, antigos inimigos, e Siria desde a desaparición da URSS, pouco debe preocuparlle a Israel. Outro antigo inimigo Iraq, tampouco esta hoxe en condicións de representar perigo algún. Polo tanto hoxe os seus inimigos son menos numerosos que hai uns anos, e se existen é pola intransixencia e a conculcación sistemática que o estado de Israel fai do dereito internacional.

Israel é unha peza clave da estratexia imperialista de control das fontes de enerxía e para impedir saídas democráticas para moitas ditaduras da zona.

Pero non só defende os intereses estratéxicos dos EEUU na zona, senón que é e foi tamén un pión importante ó servizo deses intereses noutras partes do mundo. Israel apoiou o réxime racista de Sudafrica e lle suministraba armamento nos momentos do boicote mundial; tamén a Irán na guerra con Iraq, como axente intermediario dos EEUU; e á “contra” nicaragüense, os partidarios da ditadura somocista desaloxados do poder pola revolución sandinista, así como á Xunta Militar de Guatemala, acusada de xenocidio contra a poboación; asesores militares de Israel asesoran ó narco-goberno colombiano e os paramilitares, e cada vez máis os intereses dos EEUU no continente africano teñen na política dos sionistas, un piar fundamental. Comezando polo apoio a Marrocos e a construción do muro, onde se utilizaron técnicas moi sofisticadas de control e detección, que divide os territorios do pobo saharaui.

A loita do pobo palestino ten pois, dúas vertentes, a loita polo dereito de autodeterminación para acadar un estado propio, pero este obxectivo vai ligado ó debilitamento do sionismo e polo tanto ten un forte contido antiimperialista que de trunfar trastornaría en parte, os obxectivos das grandes potencias na zona e o seu control da mesma. A Israel non lle interesa un “estado palestino viable”, necesita do importante exército de reserva que hoxe son @s palestin@s; a constitución do seu estado, con capacidade política, pero sobre todo económica, poñería fin a unha situación que tanto o beneficia a nivel económico e onde o militarismo perdería parte da súa influencia. Israel necesita manterse en guerra permanente, os EE.UU e o sionismo necesitan esta situación, para que os militares sigan a constituír o espiñazo do estado e, aducindo razóns de seguridade, a democracia sexa deturpada dun xeito cotiá.

Porque esa e outra das mentiras que o sionismo e os seus órganos de propaganda, moi poderosos, difunden de cote. Que son a única democracia nunha zona onde florecen as ditaduras e os integrismos. Israel non é un país democrático, non o pode ser o que permite a tortura, o que establece normas étnicas e relixiosas para gozar de dereitos, o que non permite a concorrencia dos partidos da minoría palestina ás eleccións, nin que unha parte da súa poboación se poda expresar politicamente, onde a información é manipulada, onde os militares e os integristas relixiosos teñen o poder desde a súa fundación, onde as actuacións de carácter nazi-fascista é a norma nas relacións internacionais, lembremos a actuación do fascismo italiano e o nazismo alemán na Sociedade de Nacións; cando unha parte importante dos seus habitantes pensan que son “o pobo elixido de deus” e mantéñense polo tanto, na irracionalidade máis absoluta que conduce ás súas actuacións.

A vitoria electoral de Hamás, vitoria limpa, democrática, que expresa a vontade do pobo palestino, foi considerada polos “demócratas” da Unión Europea e do goberno dos EEUU como inaceptable. O curioso é que durante a ocupación israelí dos territorios palestinos o número de mesquitas creceu de cinco ou sei ducias a varios centenares; a estratexia israelí foi potencia-los movementos relixiosos para enfrontalo á laica OLP á que alcumaban de “comunista”. Sempre, e ten relación co anterior, lembro unha anécdota relatada polo profesor Samir Amín, cando a Nasser, na súa presencia, coméntanlle a celebración do I Congreso Islamista Mundial, e o presidente exipcio o valora como a resposta dos EEUU á celebración da Conferencia de Bandung, onde se creara o movemento coñecido como “Non Aliniados”. O apoio ó integrismo relixioso, foi a resposta ós devezos dos países árabes que nos últimos sesenta anos, tentaron dar alternativas ás saídas neocoloniais; unhas veces de carácter nacionalista burgués e outras de carácter socialista.

Non hai xustificación algunha para a barbarie cometida en Gaza polos sionistas nos dous meses pasados; nin para a complicidade, co terrorismo de estado, dos gobernos da Unión Europea, o do estado español incluído.

O que menos importan nestes momentos son as razóns aducidas, se uns foguetes caseiros, se o partido de Barak, ministro de defensa e membro da Internacional Socialista, necesitaba votos para as próximas eleccións ou si Obama...o que non debe soportar a comunidade internacional, mellor dito os pobos deste planeta, xa que a maioría dos gobernantes son os seus aliados, é a existencia dun “estado matón” que non cumpre norma algunha do dereito internacional nin das convencións sobre dereitos humanos, guerra, etc.. E a todo pobo fronte a unha ocupación de carácter xenocida, se lle debe recoñecer o dereito á resistencia.

Polo tanto a mobilización contra do sionismo e en solidariedade co pobo palestino, ten que ser unha actividade non só dos revolucionarios e antiimperialistas, senón dos demócratas e os que defendan os máis elementais dereitos humanos.

Mobilización para boicotear os produtos procedentes de Israel, de capital xudeu e daquelas empresas que apoien ó sionismo; presión para que o Tribunal Penal Internacional xulgue e condene ós dirixentes e os que teñan intervido nos actos de xenocidio; sobre os gobernos “democráticos”, para que non se comercie con Israel, cese a venda de armamento e instrumentos de represión así como se tomen medidas diplomáticas de illamento contra do estado terrorista; para que a Unión Europea lle retire o estatuto de “país favorecido”; para que se lle faga pagar a Israel todos os danos producidos tanto materiais como en vidas humanas e corra cos costos da ocupación.

E solidariedade co pobo palestino, comezando por espalla-los contidos da súa loita para facer fronte ás campañas de desinformación dos medios e das axencias de noticias e facerlles chegar, desde todos os lugares de Galicia, a posición firme de que estamos con eles, que lles respaldamos na súa loita e que case tod@s @s galeg@s sentímonos palestin@s.

En Galicia no mes de febreiro de 2009

Celebramos este Foro nun marco de crise xeral do sistema capitalista, perceptible por todos os sectores sociais, e que por primeira vez en moito tempo afecta ó conxunto do centro do sistema, ós eslavóns máis poderosos da cadea imperialista e como consecuencia, a todo o planeta e non só, como en outros momentos, á periferia; é unha etapa máis da crise que deu comezo a finais dos anos sesenta do século pasado. Podemos falar, pola extensión do capitalismo á totalidade de áreas económicas do planeta e do xeito en que afecta a todos os estadios da vida, de crise de “civilización”. Da crise da civilización burguesa.

Pensamos que ten importancia, en primeiro lugar caracteriza-la crise, distingui-lo que é fundamental do accesorio, o estrutural do conxuntural, causas, pois da caracterización da mesma dependerán, como activistas sociais ou políticos, as nosas propostas programáticas á sociedade, as nosas tarefas como movemento anticapitalista, as alianzas e o tipo de organización que necesitamos.

A crise de hoxe ten os seus inicios na segunda metade dos anos 60 do século pasado, nas recesións dos anos 67 e 69-70, que explican as mobilizacións populares, desde Francia a Xapón, de México a Italia, dos EEUU a Alemaña, resposta ó inicio do estancamento económico, inflación, desemprego etc.; situación que a suba do prezo do petróleo de principios da década dos 70, deixa ó descuberto con toda a súa crueza.

A partires desa data, numerosos economistas, sinalan a concatenación de fondas crises económicas mundiais, que as veces se poden caracterizar como recesións, nos períodos 1973-75, 1979-82, 1991, 1997-98, 2001 e a actual, que comeza a partires de 2007.

Intercaladas algunhas veces, e outras poñéndolle nome, atopámonos coa chamada crise da débeda dos primeiros anos 80, que situou na picota ó sistema monetario mundial, a do dólar de 1985, o “crac” das bolsas de 1987, a chamada “crise do tequila” de México de 1994 con todas as implicacións para a economía dos EEUU, a asiática de mediados dos 90, a de Rusia e Brasil de 1998 e a chamada das “puntocom” de principios de século. E sobrevoando sobre todas elas o estalido da burbulla financeira e inmobiliaria de Xapón de principios da década dos anos 90 do século pasado, á que non atopa saída e que fai caer á súa economía en longos períodos de deflación.

Como podemos observar é unha crise moi ampla, que afecta con ciclos moi curtos de recuperación, ás principais potencias do sistema capitalista, que ten repercusións en todo o planeta e xera, cada vez que se manifesta a onda recesiva, millóns de parad@s, marxinad@s, fament@s, tamén naqueles países que hai poucos anos eran o modelo a copiar por gozar dunha boa saúde económica, por aceptar, dicían, as recomendacións do Fondo Monetario Internacional. Refírome ós chamados “tigres asiáticos”.

As políticas de toda índole chamadas xenericamente neoliberais, teñen por obxectivo darlle pulo o proceso de acumulación, cargando sobre os traballadores e traballadoras asalariad@s todo o peso da crise, aumentando os índices de explotación, pero esquecendo a advertencia de Marx de que os límites á produción capitalista son superados “con medios que volven a levantar diante dela os mesmos límites aínda con maior forza”. Neste senso, a superación do proceso de crise actual, levará a outra máis fonda, que destruirá maior número de forzas produtivas que no período anterior.

Atopámonos pois cun futuro, en ausencia de enfrontamentos armados directos entre as grandes potencias, de crises moi fondas con períodos de recuperación moi curtos, nos que os máis poderosos van a extremar o grao de explotación e marxinación dunha parte moi importante do planeta e no propio centro do sistema capitalista, que tamén conta con centro e periferia, como pode ser a Unión Europea, propostas como a chamada Directiva Bolkestein ou a xornada de 65 horas semanais, pódense converter na realidade cotiá. Todas as consideracións anteriores e as crises ecolóxica, enerxética, alimentaria, da democracia, etc., permiten afirmar que nos atopamos diante dunha crise estrutural do capitalismo. Non é estrano que algúns falen de refunda-lo capitalismo.

Estes días estase a falar moito das causas que producen a crise; fálase de crise de sobreprodución, de crise de subconsumo; algúns chegan a dicir de que as causas están na falla de ética de determinados dirixentes financeiros, como se o capitalismo fose ético, e outros que si é o exceso de capital financeiro ou bótanlle a culpa ó propio neoliberalismo. Neoliberalismo que, como xa sinalamos, foi a receita aplicada pola grande maioría dos gobernos como solución para paliar o descenso da taxa de ganancia, e a política que permitiu a súa recuperación aínda que sexa por períodos curtos.

Porque a realidade é que ningunha das devanditas, desde o meu punto de vista, é a xénese da crise, aínda que en toda crise prodúcese subconsumo e sobreprodución. A crise é o resultado da contradición que xera o propio proceso de acumulación, contradición entre o capital que se valoriza coa explotación d@s traballador@s e a introdución constante de maquinaria que a competencia intercapitalista obrígalles a empregar para abarata-los custes. Mentres o traballo vivo, os traballadores e traballadoras, é a única fonte de plusvalor, o capitalismo leva adiante o seu proceso de acumulación tendendo a substituír man de obra por maquinaria, facendo mingua-la fonte do mesmo. Marx clasificaba a inversión que realizan os burgueses en capital variable “v”, salarios para compra-la forza de traballo, e capital constante “c”, para a compra dos outros factores. A relación entre “v” e “c” era ó que Marx chama composición orgánica do capital. Deste xeito a taxa de ganancia tende a descender conforme avanza o proceso de acumulación. A tendencia ó descenso da taxa de ganancia, é a expresión máis radical da contradición que trae consigo o desenvolvemento das forzas produtivas baixo o capitalismo.

Este é un sistema tan inxusto, pensa tan pouco no ser humano, que canto máis se progresa, cando grazas ó traballo humano, que tamén permite as mellores técnicas, é posible mellora-las condicións de vida de toda a humanidade, por estar este progreso e o froito deste traballo, en mans dos propietarios do capital, por non estar socializado, as clases dominantes, as oligarquías que dominan o planeta, conseguen que o progreso se volva contra os traballadores e traballadoras, deixando na desocupación, a precariedade, a miseria, a unha parte maioritaria da poboación do planeta, cando as condicións están creadas para poder avanzar cara a unha sociedade máis xusta e igualitaria.

O atranco fundamental para o benestar da humanidade é o propio sistema capitalista; ese é a orixe das crises e mentres non se lle poda substituír por outro sistema, a humanidade, @s traballador@s de todo o planeta, estarán sometidos ás consecuencias das constantes crises que eles non xeran pero teñen que solucionar, con máis horas de traballo, con menor salario, con pensións máis baixas, con peores servizos públicos, con menor cobertura de paro, etc. O capitalismo nunca estará ó servizo do ser humano. Non hai máis que observa-lo planeta para comprobalo.

E non hai posibilidade algunha dunha nova “era keynesiana”, cargada de reformas, como queren facernos crer algúns. Non hai saída socialdemócrata á crise; o capitalismo precisa das políticas neoliberais para recupera-la taxa de ganancia e non hai partido nin organización política que acepte o sistema capitalista, que este disposto a levar adiante unha política distinta á que establecen os centros de poder económico.

A experiencia nos di, que na fase en que as forzas socialdemócratas foron dominantes, non se lograron reformas fondas e duradeiras na estrutura da sociedade. E coa chegada da vaga neoliberal, os antigos socialdemócratas integráronse perfectamente na nova corrente e moitas veces foron, e son na actualidade, os máis intransixentes na aplicación desas políticas. Independentemente que nestes tempos, algúns partidos tenten “vendernos” unha solución política que nos últimos anos rexeitaron, tanto cando estaban no poder como na oposición.

Nesta situación, que non é produto do noso maxín, unha utopía, que é real, os alicerces para unha acción transformadora, revolucionaria, para avanzar cara a unha nova sociedade, están creados. Nunca creouse tanta riqueza, nunca houbo tantos adiantos, e nunca tan poucos gozaron de tanto.

Considero que neste Foro Social, convocado por primeira vez en Galicia, débese ratificar dun xeito nidio o carácter anticapitalista do mesmo, e a mellor forma de levalo a cabo, non é facendo só unha declaración, senón discutindo o que para algúns sectores sociais convértese nunha demanda: que alternativa presentamos desde Galicia, fronte á realidade capitalista; non como reformamos o capitalismo para darlle unha faciana máis humana, cuestión imposible, senón de que xeito traducimos á realidade o coñecido lema “outro mundo é posible”. Conscientes de que para edificar esa nova sociedade non hai formularios nin receitas. Só experiencias, e en moitos casos, falladas, negativas.

Podémonos facer unha primeira pregunta; ¿debémoslle poñer nome a esa sociedade alternativa á sociedade capitalista?. Coido que si, aínda que o termo socialismo esta cargado de connotacións históricas non moi favorecedoras, pero mentres o capitalismo expresa a realidade de hoxe, o dominio dunha minoría, do capital, sobre a sociedade, sobre a maioría, o termo socialismo expresa o que debe se-lo poder da grande maioría, obxectivo prioritario para nos. Porque a diferencia do capitalismo onde o económico determina o resto das esferas da sociedade, e é un sistema de explotación que ten como único obxectivo conseguir beneficios para unha minoría, que oprime ó resto da sociedade no seu conxunto e o individuo como tal, na sociedade socialista o obxectivo debe ser o benestar das grandes maiorías e polo tanto non poden estar presentes nin a explotación económica, nin a opresión política e a liberdade, a igualdade e outro xeito de entende-la democracia deben se-los alicerces sobre os que se edifique.

Así pois, fronte os liberais que pulan o individualismo a privatización de todas as esferas da sociedade e polo tanto que a competitividade e a insolidariedade sexan a base de como entenden o progreso social, e os que poñen o estado como motor e centro de toda actividade económico-social e instrumento central da emancipación humana, debemos levanta-la bandeira do control pola sociedade de tódalas esferas da vida e que a transformación da mesma, sexa obra da actuación consciente, solidaria e voluntaria das persoas que compoñen esa sociedade, a traveso dunha verdadeira revolución da maioría. E quero facer fincapé na idea de que o socialismo non pode ser unha sociedade con dominio do estado, onde todas as decisións se toman nos chanzos superiores e as iniciativas corresponden ós funcionarios do goberno. A sociedade socialista ten que ser democrática e participativa.

Polo tanto socialismo debe significar expresar dun xeito distinto a como se veu facendo ata hoxe, toda unha serie de valores relativos ás relacións do home e a muller na sociedade e co medio no que viven, coa natureza, como individuo inserido na produción, na actividade política e no respecto polas diferentes culturas. Expresouno moi ben Guevara, do que se trata é da creación dun home e unha muller nov@s, dunha nova cultura e un novo tipo de sociedade, caracterizada pola ausencia de todo tipo de opresión e explotación, onde a solidariedade sexa o fundamental, a creba da división entre o poder constituinte, a sociedade, e poder constituido, os gobernantes, sexa unha realidade e a reconciliación do home e a muller, como xa sinalamos, coa natureza, un feito. O socialismo pois non é unha forma de capitalismo, un capitalismo con faciana humana como moitas veces dan a entender os que se seguen a chamar Partidos Socialistas.

Quero, aínda que sexa só para sinalalo, non vou entrar nese debate, que desde o meu punto de vista, debémoslle chamar socialismo a un proceso e non a unha etapa cara ó comunismo, e como todo proceso ten unha saída que é a vella sociedade, con todos as súas chatas e defectos e, como dicía Marx o principal defecto era a natureza dos seres humanos orixinada na antiga sociedade. Un primeiro atranco con que se van a atopar os que participen no proceso é que a maioría da sociedade non vai actuar como xa se ten dito moitas veces, como unha familia humana e se van tentar solucionar-los problemas en función dos intereses propios de cada un e cada unha.

Polo tanto o socialismo debe ser un proceso de construción e destrución; de destrución da vella sociedade e construción do home e a muller nova. E actuaremos como unha familia humana cando aceptemos que o benestar dos demais nos beneficia a todos e a todas.

Como dicía Karl Marx, hai que construir unha sociedade de produtores asociados, onde tod@ssexamos capaces de desenvolver todos os nosos potenciais creativos e o obxectivo fundamental sexa o desenvolvemento de todos os factores que ten o ser humano e onde as distintas funcións sociais, para este novo individuo, van ser diferentes modos de actividade das que se ocupará sucesivamente.

Só ca practica revolucionaria se edificará esta nova sociedade e nacerán os novos seres humanos.

Hai en resumo, que poñer fin á dinámica capitalista de producir persoas fragmentadas e parceladas e rachar dunha vez por todas ca división entre o que se fai e o que se pensa.

Pero para levar adiante toda esta serie de novos valores, é necesario plasmalos nun proxecto, que sexa recollido nun programa e chegue á sociedade a traveso dun discurso, claro, diáfano, nidio.

Algúns elementos desa nova sociedade, sen os cales non se poderá falar de avanzar cara a unha sociedade socialista, deben ser:

1. A propiedade colectiva dos medios de produción e da banca, único tipo de propiedade que permite avanzar á sociedade a un estadio superior. Onde todos os recursos se poñan ó servizo da sociedade e non da obtención do beneficio particular. Na época do imperialismo, da transnacionalización das empresas, das deslocalizacións, esta premisa toma maior relevancia como única forma de devolver ós pobos a capacidade de decisión fronte ós grupos económicos deslocalizados que dominan o mundo.

2. A planificación centralizada da economía, que só pode ser efectiva se os medios de produción están en mans da sociedade. Pero para que esta medida sexa eficaz, o control e a participación democrática de tod@s debe ser un feito, así como o grao de centralización do plan. É o único xeito para aproveita-lo maior número de recursos de todas as ramas da produción e no maior número de países. Os capitalistas planifican para unha minoría, as grandes empresas e uns miles de oligarcas; xa é hora de que se planifique para a maioría e pensando no seu benestar.

3. Un novo concepto de democracia, baseado na participación e control por parte da sociedade de todos os aspectos da vida, comezando por democratiza-la produción, o control dos elixidos e a garantía dunha información veraz. O que se ven a chamar “democracia participativa”, onde coexistan formas de democracia directa e indirecta.

4. O establecemento dunha “nova xeración” de dereitos humanos, tanto no aspecto social, cultural, das crenzas, etc., como no económico e político.

5. A sociedade debe ir asumindo funcións do estado. Xa o dixo Marx hai moitos anos, o estado capitalista non serve para construi-la nova sociedade.

6. Autoxestión. Só será posible co compromiso d@s traballador@s. E debemos ser conscientes que sen democracia na produción non haberá nin nova sociedade, nin o “home e a muller novos”.

   Este compromiso significa combina-la concepción do traballo coa súa execución.

E produción, na nova sociedade que se quere crear, non debe ser considerada só a actividade que se realiza na fábrica ou no centro de traballo; na nova sociedade, a diferencia da sociedade capitalista en que a produción esta orientada á obtención de beneficio individual, debe ser considerado todo o que este orientado ó autodesenvolvemento da persoa, e só a traveso dun proceso en que estean involucradas nas tomas de decisións que lles afectan, as metas da produción poden ser asumidas como as metas do pobo.

E para ir finalizando unha longa cita de Lebowitz: “No mundo que queremos construir hai toda unha serie de características e relacións que coexisten simultaneamente e apóianse entre si. A toma de decisións democráticas no traballo, substituíndo á dirección e a supervisión capitalista; a dirección democrática nas metas de actividade por parte da comunidade, no lugar da dirección capitalista; a produción co propósito de satisface-las necesidades, no lugar do obxectivo da ganancia privada; a propiedade común dos medios de produción, en lugar da propiedade individual ou dun grupo;unha forma de goberno democrática, participativa e protagónica, en vez dun estado todopoderoso e por enriba da sociedade; a solidariedade baseada no recoñecemento da nosa común humanidade, en vez da orientación cara ó interese persoal; o enfoque cara o desenvolvemento do potencial humano, en lugar de cara a produción de bens. Todas estas características son parte dun novo sistema orgánico: a verdadeira sociedade humana.”

E por último, algunhas reflexións sobre o suxeito revolucionario. A manifestación con moita forza nos últimos anos, de toda unha serie de movementos sociais, ó tempo que os partidos da esquerda anticapitalista, que recollían en grande medida os intereses obxectivos dos traballador@s asalariad@s entraban nunha fonda crise, abriu as portas a toda unha serie de reflexións sobre as contradicións fundamentais no capitalismo actual e polo tanto o cambio no suxeito revolucionario; pasouse de analizar este cambio en función de intereses de clase social, que clase ou capas sociais son as máis interesadas en poñer fin ó sistema capitalista e van esta-la fronte do proceso, das mobilizacións e disposta ós maiores sacrificios para que ese cambio se produza, a facelo en función de movementos sociais, interclasistas, que hoxe teñen determinada capacidade para mobilizar sectores da poboación.

Desde o meu punto de vista, e a situación na que estamos inmersos, penso o ratifica, a contradición capital-traballo segue a se-lo eixo central, o centro, a que ocupa o lugar preeminente no capitalismo globalizado, no imperialismo. @s traballador@s asalariad@s son a grande maioría da sociedade, e dentro desta clase o núcleo duro da mesma, a clase obreira, o traballador e traballadora da industria, os máis interesad@s en poñerlle fin a unha situación que lles fai cargar co peso da crise que outros xeran, e que cando se produce unha etapa de expansión é a quen se lle obriga tamén ós maiores sacrificios para que esta dure o máximo posible. Pero hai que aceptar que a clase traballadora sufriu transformacións, que sempre se producen cando varía a composición orgánica do capital. Pero tan clase traballadora é o que traballa como o que non o fai, ou se lle obriga a converterse, en determinadas circunstancias, en autónomo.

Polo tanto o proceso cara o socialismo precisa que o máis axiña posible, se recompoña a esquerda e dentro da mesma o seu eixo fundamental, o movemento obreiro nas súas dúas vertentes, a sindical e a política; e o que coñecemos como movementos sociais terán un papel importante como aliado, de quen sen dúbida vai levar o peso das transformacións sociais, a clase traballadora.

En Galicia no mes de decembro de 2008

A Carta europea de 1983 define a ordenación do territorio como a expresión espacial da política económica, social, cultural e ecolóxica de toda sociedade; sobre ela construise a planificación do territorio e do litoral, do urbanismo e a vivenda, nas condicions concretas dunha sociedade, e tem unha importancia decisiva para o seu desenvolvimento e intregacion.

O caso galego é un exemplo de cómo unha ordenacion do territorio feita á medida da division social do traballo no Estado Español favoreceu a desintegracion social, a emigracion e a dependencia. De feito, este debate non existira –ou tería outros eixos- se Galiza tivera a poboacion que lle correspondería sen emigracion, perto dos 5 millons, e non os 2.7 millons atuais. Habéria problemas, mas non serían estos.

A aposta da atual Xunta segue os mesmo critérios do pasado, favorecendo as tendências centralizadoras do Estado Español e, poren, desintegradoras socialmente, côa pretension de concentrar a poboacion e tres grandes áreas (A Coruña, Vigo e Compostela), utilizando como ferramenta o polémico AVE - en realidade un Tren de Altas Prestacions, que esta a liquidar calquer posibilidade dun camiño de ferro integrado nas necesidades da sociedade galega-.

O que esta a acontecer non é máis que a continuidade dunha division do traballo imposto desde ha seculos, na que Galiza aparece como exportadora de man de obra e de materias primas. E ainda que nos últimos anos xurdiran empresas e multinacionais que semellan contradecir esta situacion, o feito é que para o Estado Español, Galiza é o que foi sempre: materias primas e man de obra.

Mais é evidente que a situacion obxectiva mudou, e hoxe ven atravesada por unha triple contradicion: unha economia que xa é urbana e industrial, sede de multinacionais como Inditex, Calvo, Pescanova, San Jose, etc., unhas estruturas alleas e construidas ao servizo dunha Galiza que só emigraba ou exportaba materias primas, e que agora exporta tamen manufacturas e capital, e un poder municipal e provincial que non quere perder a súa forza e capacidade de presion, e que é herdeira das vellas estruturas caciquis.

O plan da Xunta bipartita é a de aforrar os custes nas concesions de servizos, e em vez de partir da realidade actual, ainda que caótica pólos anos de retraso que levam em encarar a ordenacion do território axeitada, queren mudar a situacion, nunha crise economica moi profunda, na que os investimentos do estado em infra-estruturas destinase a resgatar ás grandes empresas da construccion.

Poren, a ordenacion do território como “a expresión espacial da política económica, social, cultural e ecolóxica de toda sociedade”, sobre a que planificar o desenvolvemento social non é unha das preocupacions, nin da burguesia galega, nin, por suposto, da Xunta: o conselleiro Mendez Romeu xá aprazou ata as calendas gregas a constitucion das áreas metropolitanas. De feito esta política coincide côa carreira de todos os partidos a ver que é maior defensor do AVE. Para eles o prioritário son as grandes obras infraestructurais como a Cidade da Cultura, onde enterrar centos de millons de euros, o TAV/AVE ao servizo das necesidades dos executivos das empresas e o turismo, ou o Porto Exterior da Coruña, para mellor beneficio da veciña Refineria de Repsol.

A orixe do problema administrativo

Na primeira metade do seculo XIX foi cando, desde o estado, instauro se a division territorial actual. Dividiuse Galiza en quatro provincias artificiais, que non respostaban a nengunha necesidade real  da sociedade, senon a imposicion do modelo central, unificador “das Españas”. De feito, esta medida provocou o primeiro levantamento armado na Galiza desde as revoltas irmandiñas, o “provincialismo”, que defendía a creacion dunha ùnica provincia, mantendo asi a unidade territorial galega.

Xa choveu desde aquela, e as “provincias” seguen a ser, a través das Diputacions, un elemento máis do que define a ordenacion do territorio, a superposicion de administracions. Galiza é un “reino” onde conviven ata cinco organismos: os concellos, as diputacions/provincias, a Xunta, o goberno central e a Unión Europea, ao marxe totalmente da maneira tradicional –que non por elo necesariamente mellor- de organizacion do territorio galego, as aldeas - moitas delas convertidas hoxe en barrios perifericos das cidades-, as parroquias –tamen barrios en moitas ocasions- e as bisbarras.

Nunha situacion surrealista onde estradas que percorren o centro de vilas e cidades cunha grande densidade de pobacion –a nacional VI na Coruña na Avda de Alfonso Molina é un dos exemplos máis claros- son competencia do Ministerio de Fomento central. Na ordenacion destas infraestruturas non teñen nada que ver nin os concellos nin a Xunta, tudo decidese na capital do estado, baixo outras necesidades e interese.

O mantemento da estrutura uniformadora do Estado conta coa colaboura de toda unha camada de politicos e xestores locais e provinciais, que teñen como seu medio de vida na existencia destos organismos administrativos, e constitúen un freo obxectivo a calquer desenvolvemento de tendencias simplificadoras da vida administrativa. Se desapareceran os seus postos politicos, desaparecerían con eles; por iso vailles a vida na defensa dunhas estruturas impostas.

Algunhas notas sobre a “cuestion nacional” no Estado Español

Para comprender os problemas que hoxe ten Galiza para unha ordenacion do territorio axeitada ás súas necesidades, é imprescindible botar unha ollada ao desenvolvimento que sofreu como formacion social, cal foi a maneira na que se formou o Estado Español, e para elo é necesario partir do fixo que Galiza teña a ordenacion que ten: a “cuestion nacional”, é dicer, a opresion nacional da Galiza.

Ha unha vella definicion marxista sobre a cuestion nacional que é que ligase á delimitacion dun mercado interior e, no concreto, á loita pola propriedade da terra.

Nas vellas revolucions burguesas, mesmo desde as proto revolucions que foron as revoltas campesiñas na baixa idade media, pasando pola revolucion irmandiña, o problema da propiedade da terra, é dicer, a loita contra a propiedade feudal e pola reforma agrária que abrise a porta o desenvolvemento da propiedade capitalista no agro, e paralelamente, a “liberacion” da forza de traballo atada á aristocracia para o traballo asalariado.

A burguesía, coa defensa da reforma agrária, situose ó fronte do campesiñado, e dirixiu a loita contra os señores feudais, a aristocracia e o Antigo Rexime, tal e como fixo na Gran Bretaña o exercito puritano de Cronwell ou os xacobinos franceses. Nos dous casos, abriuse de par e par o libre desenvolvemento do capitalismo, sen ataduras nen cortapisas.

Noutros casos, a unidade nacional é froito dun proceso de negociacion entre unha aristocracia en decadencia, pero forte, e unha burguesía incapaz dunha política indepedente. Foron proxectos misturados que mantiveron o longo do tempo moitas das lacras do feudalismo.

Este é o caso máis que evidente do Estado Español. A incapacidade da burguesía para se constituir en nacion, trala constitucion do estado centralista dos borbóns, combinouse coa febleza das burguesías e as clases dominantes das periferias para, tamen, desenvolver como nacions indepedentes. Deste xeito, ficaron como tarefas “pendentes” a distribucion da terra en Andalucia ou Extremadura coa reforma agraria, ou a chamada “cuestion nacional”.

Nesta contradiccion situase o feito nacional no Estado Español. Os intentos de resolvelo pola forza, o facerse no seculo XX, xa coa decadencia da burguesía como clase revolucionaria, resultaron no seu contrario, no afortalamento das identidades nacionais vasca, catalana ou galega.

As mudanzas na estrutura da propiedade e a ordenacion do territorio

O longo dos anos, o capitalismo entrou a fondo no agro galego. Ainda que ate comezos do seculo XX, o contrato foral mantiverase como unha forma de relacion coa terra, combinada cos novos proxectos abertamente capitalistas e formas rudimentarias de cooperativismo; só despois da guera civil, o franquismo resolve o problema coa represion e o criterio de manter o atraso secular ao que estivo condeada Galiza en xeral, e o campo no concreto.

As modificacions na propiedade da terra –desaparicion do contrato foral- non foron consecuencia dunha revolucion burguesa que as lexitimara como parte de dixolucion do rexime feudal, senon do desenvolvemento do capitalismo con as armas da represion máis brutal, rompendo as relacions precapitalistas. As relacions pré-capitalistas non disoltas no seculo XIX, desapareceron o longo do XX, E nos albores do seculo XXI o capitalismo domina o rural galego. A economia de subsistencia desapareceu para non regresar.

Os anos de autonomia e restauracion monárquica foron os anos das reconversion da economia española e galega. Nos 80 reconvirtiuse a indústria o servizo da entrada na Comunidade Economica Europea (a UE), e da mesma maneira, fixeron a reconversion do agro, coa desaparicion dos restos das vellas estruturas da economia do autoconsumo, e a rentabilizacion capitalista da produccion agricola e gandeira, cunha orientacion moi forte cara o monocultivo e a especializacion na produccion leiteira ou forestal (eucaliptos).

Para elo, o primeiro goberno da Xunta de Fraga definiu os seus obxectivos, cando afirmou que en “Galiza sobraban 300 mil campesiños”. E así foi hoxe na Galiza a poboacion activa no rural esta xa por baixo das 100 mil persoas, e é superado pola indústria e os servizos.

Mais, esta mudanza na estrutura levou aparellada a aparicion dunha nova clase pequeno e mediano burguesa, baseada na produccion do leite para as grandes empresas produtoras e distribuidoras multinacionais e nacionais.

Deste xeito, o que foi unha sociedade no que o rural tiña un peso máis social e cultural que economico, deixou paso a unha sociedade urbana e industrial, onde o rural ten máis peso no economico que no pasado, mais veu como a poboacion agricola e gandeira disminue, nun proceso ben capitalista de concentracion da producion en poucas mans.

Este proceso vai paralelo o crescimento do que se coñece como as áreas periurbanas, onde concentrase, hoxe, o 70% da poboacion galega, en cidades ou áreas metropolitanas constituídas legalmente ou non, e nas vilas intermedias, que na realidade son pequenas cidades. A propiedade da terra xa non esta maioritariamente ao servizo da produccion agricola ou gandeira, senon como zonas de crecemento urbanístico onde a construccion de vivendas e infraestruturas é o dominante.

A renda da terra xa non ven só da relacion coa produccion agricola ou gandeira, senon da especulacion co chan para a construccion. Há todo un sector da poboacion, que eran propietarios de predios en todas as comarcas e áreas urbanas da Galiza que ven na especulación unha maneira de se lucrar rapidamente.

Estas mudanzas son as que estan no fondo dos problemas que a cotío percorren Galiza, xerando conflitos sociais cuase permanentes diante de cada obra, de cada proxecto de infraestrutura. Os servizos de transporte, a planificacion da vivenda e os servizos sociais en xeral dependen dunha correcta ordenacion do territorio, e para elo é imprescindible ser conscente da combinacion entre as estruturas “naturais” galegas e as mudanzas na estrutura social.

A situacion atual, côa combinacion entre as estruturas administrativas resultado da imposicion dunha ordenacion imposta pólo estado, os concellos e ás diputacions, alen das administracions representacions do estado, delegacions do goberno, ministérios, etc., e por outra, a estruturas adminsitrativas próprias como a Xunta ou as proto áreas metropolitanas dan como resultado unha hiperinflacion de organismos administrativos, dunha burocracia política que non quere perder os resortes do seu poder.

Podem as clases dominantes mudar a situacion

Como dicia ao comezo, a constitucion do Estado capitalista Español como o coñecemos hoxe é o resultado de dous fracasos, em primeiro lugar, o da burguesia central para constituir España como nazon, da mesma maneira que a burguesia francesa na súa revolucion fixa em 1789, ou mesmo a italiana, nun proceso de revolucions parciais vitoriosas e fracasos de conxunto, mais neste camiño constituiu a nazon italiana. A burguesia, cumprindo o seu papel revolucionário, lexitimou estados burgueses centrales e as institucions nas que se apoiaba, os concellos, as universidades, os parlamentos, fronte ás institucions da aristocracia, a igrexa, a monarquia, etc.

Mas o Estado Español é consecuencia de outro fracaso, o das burguesias “periféricas”, para se converter em nazons com estado próprio. Nin a burguesia basca nin a catalana, nin moito menos a feble burguesia intermediaria galega, foron quen de conquistar a súa independência nacional.

E hoxe, douscentos anos depois das grandes revolucions burguesas, a burguesia non tem nin a vontade nin a posibilidade de resolver as tarefas que tiña cando era o referente fronte ao feudalismo e a aristocracia, nin garante um mercado nacional homoxeneo. Hoxe manda o mercado global, o mundo xá esa repartido entre as grandes potencias imperialistas, que como moito, só podem aspirar a novos repartos. Os mercados nacionais son determinados pólos intereses das grandes multinacionais.

A independência nacional que non vaia ligada a um proceso de liberacion social só conduz a caer na dependência dunha ou doutra potencia imperialista.

Pois bem, neste cadro, ás burguesias “nacionais”, ás que na “teoria” devem defender a independência nacional non teñen máis interes que o de ligarse as grandes multinacionais, como a única maneira de mellorar as suas relacions e o seu poder. 

Esta é a esencia da burguesia galega, mesmo a que xurdeu nos derradeiros anos. A burguesia galega pasou de intermediaria a imperialista sem nengun paso intermédio. Non há moito, a burguesia galega limitabase a vexetar sobre as esmolas que lle caian da mesa do estado. Agora, ainda sendo que em certos sectores unha burguesia imperialista de primeiro orde, como o têxtil ou a indústria ligada o mar, o seu papel dentro da estrutura do estado español non mudou. Mas, sobre vive na sociedade galega resto da antiga burguesia comercial intermediaria - a coruñesa, sem ir máis lonxe-, apoiada nas estruturas administrativas, que viven dos subsídios e o “amiguismo”.

Por motivos diversos, mas o final é o mesmo, a ningunha das duas burguesias interesalles calquera mudanza na ordenacion do território. Aos primeiros chegalles côas infraestruturas necesarias para levar a súa produccion aos mercados estatais e internacionais. Aos outros, chegalles côa subsidio que lles permite viver com tranqüilidade. Como calquer pequeno burguês, tem medo às mudanzas, aos conflitos, as crises.

Os dous sectores da burguesia galega, a grande multinacional como Inditex, Pescanova ou Finsa, e o mediano e pequeno burguês, son inimigos mortais da mudanza revolucionaria que suporia romper côa estrutura administrativa e a ordenacion do território na que basease.

Comarcalizar Galiza, estabelecer as áreas metropolitanas, planificar democraticamente os servizos a partir das novas estruturas,... subpon unha “limpeza” profunda  de burocracia política e de toda a estrutura caciquil instalada ao seu redor, ligada a existência do reximen herdado do franquismo.

Ordenacion do território e soberania nacional

O exercício do direito a autodeterminacion dunha nacion é o exercício da súa soberania nacional, é dicer, a capacidade para decidir cales son os eixos do seu desenvolvemento e as relacions que quer manter co resto dos pobos. É claro que este capacidade liga se diretamente a posibilidade de definir cales son as formas nas que a poboacion se organiza para planificar “a expresión espacial da política económica, social, cultural e ecolóxica de toda sociedade”.

Sem soberania, as políticas definiranse nos centros de poder “tradicionais” alleas, baixo os alicerces definidos pólo donos dos médios de produccion e distribucion. As necesidades ás que respostaran estas políticas non serán as da poboacion traballadora autoctona, senon as que teñan empresários e capitalistas.

A política de vivenda, de servizos ou de transporte son algunhas das políticas sociais que dependen de unha ordenacion do territorio axeitada as necesidades da sociedade. As grandes obras em infra-estruturas viran determinadas pólas necesidades econômicas dos poderosos, de achegar o mais rapidamente posible as súas mercadorias aos mercados, de facilitar a mobilidade da man de obra.

Evidentemente Galiza chega con retraso a establecer unha ordenacion do territorio axeitada as súa estrutura, tal e como fixeran outras nacions. A burguesía galega, o seren unha burguesía “cipaia”, intermediaria co poder estatal, non ten, nin tivo, a menor intencion de artellar unha organizacion social que permitira un desenvolvemento axeitado. Con cobrar os subsidios e as migallas do comercio, a exportacion de materias primas e man de obra, chegaballe. A súa incapacidade para defender a soberania nacional do pobo galego é a súa incapacidade para loitar polo dereito a auteterminacion.

Na decadencia do capitalismo o direito dos pobos á autodeterminacion cobra novamente actualidade. É a maneira que teñen as clases populares, o pobo traballador, de defender os seus intereses fronte aos intereses das grandes empresas.

O control da planificacion que supon unha ordenacion do territorio axeitada ás suas necesidades é un resultado do exercicio da soberanía nacional. Non é concebible unha sen a outra. E por elo é necesario definir quén pode establecer unha planificacion racional dun territorio concreto.

Um ponto de vista de clase

A burguesia de sempre estivo á procura dunha ordenacion do territorio axeitada ás súas necesidades de desenvolvimento, de concentracion en centros fabriles dumha masa de proletarios expulsos das súas terras e traballo.

O seculo XIX foi o seculo da aparicion das grandes cidades. Esto non quere dicer que noutras sociedades non houbera grandes cidades como Roma, mas a súa riqueza non procedía do traballo na urbe, senon da explotacion dos esclavos nas facendas e na terra. O capitalismo establece a relacion inversa, a produccion da riqueza trasladase as cidades, o eixo da sociedade é urbano; e o campo só avanza nun camiño de aumento da produccion mas de perda de poboacion sistematica

A comezos do seculo XXI o capital manten a mesma loxica de desenvolvimento. A concentracion e centralizacion do capital levam aparellado a concentración da poboacion en grandes centros urbanos, e este eixo são o que determina a ordenacion do territorio. A concentracion en grandes centros e á sua conexion por grandes obras infra-estruturais, co loxico beneficio das grandes constructoras e inxenierias.

Se ben, no XIX esta aparicion permitiu unha mellora evidente nas condicions de vida da clase traballadora e pobo en xeral –non sen grandes loitas, a burguesía nunca fixo nengun agasallo, nin nas condicions de vida nin nos dereitos como voto universal ou dereito a folga-. Mas, o crecemento e a expansion do capital permitiu certas concesions para evitar males maiores; concedian unha man para evitar perder o brazo. De feito, as sociedades máis “desenvolvidas” son aquelas nas que a poboacion rural é unha minoria na sociedade sobre a base do capitalismo no agro.

No seculo XXI, a decadencia do capital impide calquer concesion. O que o longo de anos, e tras as loitas do pobo traballador, foron conquistas sociais, hoxe estan ameazadas de fondos retrocesos.

O capital ten que facer rendible cada euro que inviste... non pode facer nengunha concesion social, aos recortes nas condicions dos traballadores e as traballadoras (xornada, salarios, etc.) xuntanse ás limitacions á “expresión espacial da política económica, social, cultural e ecolóxica de toda sociedade”.

Poden facer todas as declaracions xerais que queiran, podem falar de “resolver os problemas sociais mais que urxentes”, mas a súa concrecion estara en funcion dos beneficios do gran capital, e non das necesidades sociais.

A sociedade a que se refiren, hoxe, ten no seu seo unico suxeito social que pode planificar racionalmente esa “expresion espacial”.

A clase traballadora, os asalariados/as, constitúen o máis do 70% da poboacion activa. Son eles os que construen as auto-estradas ou conducen os trens, fabrican as vigas ou traballan nos hospitais,... son eles os que educan ou venden alimentos. A clase traballadora, ainda que non sexa visible, é o centro da sociedade, e é a que ten a necesidade de que esa “expresion espacial” sexa axeitada ás suas necesidades.

Por este motivo, só a clase traballadora pode planificar unha ordenacion do territorio que resposte ás inquedanzas de todos os sectores populares.

Nin a pequena burguesía comerciante, non preocupada polos problemas sociais de conxunto senon pola rendabilidade do seu negocio, nin a pequena burguesía rural, a que so interesalle a venda nas mellores condicions posibles da súa mercadoria, poden ser un referente ao conxunto da sociedade.

A forza da burguesía como clase, mesmo na súa crise, ten que ver coa inexistencia subxectiva de un referente os seus proxectos sociais, á ordenacion do territorio o servizo dos seus interese.

A forza dunha clase social expresase no proxecto social que encarna, e hoxe a clase obreira, polo desastre do estalinismo, asociado ao “socialismo” e ao “marxismo”, subxectivamente non oferece esa alternativa. Cada sector social esta á procura da sua alternativa fronte a decadencia do capitalismo, e isto, que fortalece á burguesía, debilita a alternativa social. E o desastre na Galiza da ordenacion do territorio, e poren, a desestructuracion do pobo traballador, insirése nesta falta dunha alternativa de clase aos proxectos das burguesias galega e española.

E necesario reconstruir o “socialismo” no seu sentido revolucionario, de reintegracion do ser humano na súa esencia ser social, rompendo coa suma de individualidades na que se basan as relacions sociais capitalistas, que son unha suma en loitas permanentes entre elas: “o home é un lobo para o home”, dixo Hobbes, e definía o “home capitalista”. Sobre esta filosofia construese unha ordenacion do territorio, é dicer, unha “expresion espacial da política...” agresiva, competitiva e alienante, allea ás necesidades sociais das relacions humanas.

Unha perspectiva socialista, de clase, da ordenacion do territorio parte destas necesidades, más non as deixa nas máns “oscuras do mercado”, senon que esta á procura da planificacion democrática como unica ferramenta para unha resposta real as necesidades sociais.

Escapar da “man oscura do mercado” só pode facerse rompendo co caos que supon o mercado, é dicer, a propiedade privada dos medios de produccion e distribucion. Baixo o capitalismo, os servizos concibense como mercadorias; o transporte, a educacion, a saude ou a vivenda son mercadorias, e cubrir as necesidades sociais –e polo tanto a ordenacion do territorio para desenvolvelas- faise desde a perspectiva da rendabilidade economica: se algo non é rendibel, pechase e punto. Tanto ten o número de persoas afetadas.

O punto de vista da clase obreira é o oposto. Un exemplo sinxelo, o transporte colectivo e publico. A entrada nos postos de traballo exixe un horario moi preciso de entrada, a xornada laboral pode comezar ás 7, ás 8, etc., da mañan, e o empresario exixe puntualidade, se é ás 7 é as 7; en tanto lle ten como faga o traballador para chegar á hora, se vai andando, en coche ou coletivo; a cuestion é que este no posto de traballo. Tamen tanto lle ten o que lle custe ao traballador, el xa lle paga o salario.

Obxectivamente o conxunto da clase obreira ten o interse, primeiro, chegar puntualmente, pois a impuntualidade é causa de despidimento, en segundo lugar, unha maneira barata de chegar o seu posto, de non detraer do seu salario o custe de ir à traballar, e terceiro, de chegar o máis comodo é rápido posible, pois supon un descanso maior.

O conxunto destas medidas exixen unha planificacion do transporte colectivo e publico que parta das realidades e as necesidades sociais, e para iso a ordenacion do territorio é determinante.

A burguesía, como vimos, tanto lle ten como chega o traballador o seu posto, mais si interesalle como fai chegar às mercadorias aos mercados. Os traballadores e as traballadoras, na planifacion da ordenación partiran das súas necesidades, que son as do 70% da poboacion; mentras que os segundos só miraran para a rendabilidade dos seus envios. E por iso son contradictorios polo vértice, non son conciliables; ou planificas para o ser human, ou fas politicas economicas ao servizo das mercadorias.

Esto é o que significa planificación socialista da economia; romper a loxica competitiva e alienante das relacions de produccion capitalistas e dos aparellos institucionais que as defenden, e construir a sociedade á medida do ser humano.

Soberania nacional e planificacion socialista

Para o pobo traballador galego a conquista da sua soberania nacional é una precondicion para axeitar a ordenacion do territorio e a planificacion dos servizos a súa “medida”. É un paso inexcusable que ligase a ruptura do modelo de acumulacion de capital acordado polas burguesias do Estado Español, o rexime da monarquia, e que so redundou em atraso e emigracion.

Mas a sobernia nacional non implica necesariamente a planificacion socialista da sociedade; pois no conceito “pobo traballador” ha moitos interese contrapostos, e, sobre todo, perspectivas sociais contradictorios.

O pequeno empresario, o pequeno comerciante, o autonomo, etc., por moito que teña unha renda igual ou en casos inferior ao asalariado, non deixa de ser “propietario” do seu medio de produccion ou distribucion; do taller, do camion ou da terra - ou a ten en aluguer, mas é propietario das maquinas, as vacas, etc. - que vende o fruto do seu traballo, a mercadoria, non a forza de traballo para outro.

Os mecanismos para mellorar a súa situacion son opostos aos dos asalariados. Mentras a mellora nas condicións laborais dos asalariados pasa pola suba dos salarios, pola rebaixa dos prezos dos combustibles ou dos servizos, pola reduccion da xornada laboral, etc., que para un pequeno empresário non é máis que unha suba nos custes de produccion; para este, a mellora nas súas condicions de vida pasan, xusto polo contrario, por un recurte de costes de produccion, pola suba dos prezos das suas mercadorias (a mercadoria que vende é o producto que logo vai consumir o asalariado a partir do prezo da súa mercadoria, a forza de traballo e o salario).

Que dunha maneira coiuntural o pequeno burgués choque coas grandes empresas, será polos mesmos motivos: reducir os costes de produccion e suba dos prezos das mercadorias. Nesta loita desigual, a tendencia é á proletarizacion dos sectores máis pobres da pequena burguesía.

Ben, pois ista relación contradictoria extendese a ordenacion do territorio e a planificacion dos servizos - en moitas ocasions, a privatizacion do servizos publicos basease na existencia dunha estructura de pequenos empresarios concesionarios dos servizos da administracion-. Para o pequeno empresario o obxectivo é o mesmo que gran capitalista: facilitar a venda das súas mercadorias, e as infraestruturas que exixe van nese sentido. Todo o demáis é secundario.

Na Galiza, polo peso do nacionalismo e da sua concepcion interclasista, a perspectiva da clase obreira perdese nunha morea de intereses pequeno burgueses, baixo a definicion xenerica de “pobo traballador”. Baixo esta definicion atopanse desde os sectores coa renda mais alta, con interese e posibilidades economicas similares aos profesionais liberais ou a mediana burguesía.

Mas, ha un amplo sector social, non asalariado, verdadeiro “pobo traballador”, é dicer, persoas qeu viven do seu traballo, ainda que non en rexime asalariado, que teñen necesidades similares aos da clase obreira. Pola súa renda non poden acceder á saúde ou o ensino privado, mas pola súa situacion social non teñen unha homoxeneidade social como para ofrecer unha alternativa social de conxunto, que supere ás propostas da burguesía.

O unico sector da sociedad que ten interese comunes, obxectivamente comprobable, é a clase asalariada, a que vive da venda da súa forza de traballo, do salario. Da mesma maneira que á burguesia, a grande, a mediana ou a pequena, a industrial ou a comercial, a bancaria ou a da distribucion, esta unida por algo moi forte: a procura do beneficio; aos asalariados lles une algo tan forte, a súa cualidade de vida depende do posto de traballo e o salario.

A conquista da sobernia nacional é un paso, mais esta non pode perderse no laberinto do pobo traballador abstracto, só unha perspectiva coerente da clase obreira, pode levantar unha alternativa aos proxectos ao servizo das necesidades da burguesia, baseada na planificacion democrática da economia e desta maneira os planos de vivenda, transportes publico, educacion e mesmo o desenvolvimento industrial, que dependen dunha correta ordenacion do território respostaran ás necesidades do conxunto da sociedade.

Oleiros, 25 de novembro do 2008