Roberto Laxe

Hai toda unha corrente do anticapitalismo que establece unha ligazón estratéxica entre a loita pola independencia das nacións e o socialismo. Para iso din superar o vello nacionalismo, ancorado nas súas raíces burguesas, ou pequeno-burguesas de esquerdas, como ERC ou o BNG. Teorizan que nas nacións oprimidas, a loita pola independencia nacional é a pedra de toque da loita pola transformación socialista da sociedade.

Evidentemente, a independência é un direito totalmente lexítimo dun pobo na súa loita pola soberanía nacional. De feito, toda loita nacional tende por lóxica interna, á constitución dun estado propio que de forma xurídica á nación. Pero, ligalo dun xeito principista á perspectiva socialista vai un treito.

Para explicalo teñen que obviar, e ata modificar feitos da realidade, facendo abstracción de marcos de loita de clases estatais e internacionais.

Loita nacional e loita de clases

O Manifesto Comunista termina con toda unha declaración teórica e política: Proletarios de todos os países, unídevos.

Esta declaración parte da idea de que a clase obreira é a única clase realmente internacional, que afunde o seu internacionalismo no feito da súa unidade na explotación. Doutra maneira, os e as asalariadas teñen un trazo obxectivo común en todo o mundo, a sua subsistencia depende da venda da forza de traballo por un salario.

En palabras de Marx e Engels no Manifesto Comunista.

“A condición esencial da existencia e da dominación da clase burguesa é a acumulación da riqueza en mans de particulares, a formación e o acrecentamento do capital. A condición de existencia do capital é o traballo asalariado.”

Por isto, a esencia da loita da clase obreira por mellorar as súas condicións de vida e traballo, e de últimas, abolir o traballo asalariado condúcelle á loita contra a clase burguesa.

A partir desta evidencia, non se pode facer abstracción do que Lenin chamou “aristocracia obreira”, é dicer, sectores desa clase obreira que, sobre todo nas potencias imperialistas, viven das migallas que caen da mesa do capital, e permítelles elevarem-se sobre as condicións medias da clase, converténdose deste xeito na base social da dominación sobre o resto dos asalariados e do saqueo dos pobos.

Convértense no “apoio de esquerdas” das burguesías imperialistas, só que os tempos de crise lembralles o seu verdadeiro papel na sociedade, son clase obreira, e vense afetados polas conseqüências do desemprego e a perda de conquistas.

Doutra banda, a clase obreira vive e é explotada dentro duns marcos estatais precisos, onde se produce a acumulación de capital pola burguesía. Uns estados que expresan, tamén, outras relacións de forza, outras loitas entre outros sectores sociais, entre outras clases sociais.

É nestes periodos de crise social, nos que as tendencias “naturais” á concentración e centralización de capital se agudizan, cando a eses sectores condénaselles á marxinación e a miseria, co empobrecimiento de amplas capas rurais e urbanas, campesiños, pequenos comerciantes, semi proletarios, etc.

Aínda que este fenómeno non só prodúcese no chamado Tercer Mundo, senón que afeta cada vez máis ás potencias imperialistas, é nos países oprimidos onde estes sectores buscan unha alternativa propia que vehiculice as suas aspiracións a unha vida mellor, máis libre e máis digna, baixo a forma da loita nacional pola súa soberanía, que, por suposto, inclúe á clase obreira.

Deste xeito a loita da nación oprimida e a loita de clases entrelázanse. Ambas teñen os mesmos inimigos, pero son cualitativamente distintas. A loita nacional ten unha fronteira ben definida, a independencia nacional, e os que ata ese momento eran aliados, converteranse en inimigos; pola súa banda a loita de clases non ten ningunha fronteira, é a loita por acabar con todo tipo de explotación e opresión.

Independencia nacional ou independencia de clase

A esencia da política nacionalista e a súa variante máis coerente, o independentismo, é que para conquistar a soberanía nacional é necesaria a unidade da nación fronte ao opresor, xa sexa baixo a conformación dun bloque de clases xa baixo a forma dun movemento de liberación nacional.

Isto supón nos feitos subordinar todas as reivindicacións das diferentes clases e sectores sociais, baixo o obxetivo primordial da independencia. As fronteiras entre as clases oprimidas polo estado, baixo o término genérico de “pobo traballador”, dilúense trás os símbolos da nación oprimida.

Isto, que podería ter a lóxica da “unión fai a forza”, ten dous problemas: un, fai abstracción do feito de que na decadencia do capitalismo só hai unha clase revolucionaria, a clase obreira; dous, supón disolver as súas reivindicacións e os seus métodos de folga de masas e democracia obreira, nunha suma de “reivindicacións nacionais”, é dicer, doutras clases sociais, que, en moitas ocasións teñen intereses contrapuestos.

A crise económica e social atual pón de novo á orde do día a disiuntiva “socialismo ou barbárie”; é dicer, que fronte ás consecuencias do capitalismo só pódese opor o proxeto social da clase obreira.

Ningún outro sector social, nin obxetiva nin subxetivamente, está interesado en liberar ao conxunto da sociedade da opresión e a explotación. A pelexa entre os demais sectores sociais, pequena burguesía, campesinado, semiproletarios urbanos, etc., ten como obxetivo mellorar as súa situación social e isto condúcelles a enfrontamentos coas grandes multinacionais e os seus gobernos.

Indudablemente este é un enfrontamento progresivo, pero o seu final non é a liberación social. Por exemplo, a soberanía alimentaria ou o comercio “xusto” defendido por amplos sectores da esquerda mundial non garante o direito á alimentación da poboación, senón que ten como obxetivo recoñecido o de mellorar as condicións dos campesiños, gandeiros ou pequenos comerciantes para situar os seus produtos no mercado, buscando a protección de “os seus” estados.

Por este motivo, lígase directamente á loita pola soberanía nacional contra o opresor, pero a súa fronteira política é a protección do mercado nacional, non vai máis aló; non avanza cara á planificación democrática da economía que supere o caos do mercado, porque isto é dar un paso no camiño do socialismo, é dicer, a abolición da propiedade privada dos medios de produción e distribución.

Pola contra, a clase obreira, polo seu papel na produción e distribución de mercancias e servizos, non ten ningunha atadura nin ningún límite, que non sexa subjetivo, nos seus obxetivos sociais. Só ela pode encabezar a loita de todos os oprimidos; mas para iso ten que visualizar se diante da poboación, a condición de manter a súa independencia como clase.

O seu programa social, de expropiación da burguesía e especuladores, de nacionalización baixo control obreiro e social da banca e os servizos sociais, de reparto de traballo para traballar todos, de prohibición do despedimento, dun salario digno para todos, de planificación democrática da economía ao servizo das necesidades sociais, etc., é un programa para o conxunto da sociedade, que na súa maioría (máis do 70% da poboación mundial) é asalariada.

Liberación social e soberania nacional

A soberanía nacional é parte deste programa, posto que a clase obreira fai parte desa nación e polo tanto, da opresión que como pobo sofre. Pero o seu obxetivo non é ficar nos límites nacionais, senón transcrecelos, superalos, e liberándose como clase, permite garantir a liberación como nación.

Calquera outro sector social estará sempre disposto a negociar coas clases dominantes a cambio de se converter en “sócio”, se deixan de ser “súbditos para ser sócios”, como dixo Evo Morales no discurso de toma de posesión como Pte de Bolivia. Os pequenos comerciantes, os campesiños, esquecen rápidamente o seu “nacionalismo”, mentres que a clase obreira só ten que perder as cadeas da súa explotación.

A independencia das colonias ao longo do século XIX e do XX está chea de procesos de liberación nacional que confirmaron a categoría de Lenin no Imperialismo Fase Superior do Capitalismo, “de países dependentes politicamente a independentes, envolvidos polas redes da dependencia financeira e diplomática desde un punto de vista formal, pero, en realidade, envolvidos polas redes da dependencia financeira e diplomática”.

Baixo a fase imperialista do capitalismo só cabo unha independencia nacional, a que vai ligada á expropiación da burguesía, á construción do socialismo, é dicer, a ruptura coas relacións sociais de produción capitalistas nacionais e internacionais.

A liberación nacional das nacións oprimidas é unha das partes fundamentais do programa da revolución socialista, non só na nación oprimida, senón no centro político e económico. A burguesía imperialista e centralista apóiase na división da clase obreira, baixo as fronteiras nacionais, empuxa a unhas contra outras a competir polo traballo e as condicións sociais; utiliza a xenofobia e o racismo, que se basea no medo a esa competencia.

Volvendo a Marx e Engels no Manifesto Comunista, “O traballo asalariado presupón, inevitablemente, a concurrencia dos obreiros entre si”. Por iso, a loita contra a nación opresora ten un compoñente central no camiño da unidade de clase obreira contra a burguesía, posto que a loita entre as nacións é unha das formas que adquire esta “concurrencia” entre os obreiros.

Levar adiante este programa é imposible sen un partido coas mesmas características que a clase á que pertence e á que quere representar, Internacional, que supere as ataduras das clases meramente nacionais, que sitúan as súas fronteiras políticas nas fronteiras das nacións, e levante o obxetivo estratéxico da revolución socialista mundial.

Celebramos este Foro nun marco de crise xeral do sistema capitalista, perceptible por todos os sectores sociais, e que por primeira vez en moito tempo afecta ó conxunto do centro do sistema, ós eslavóns máis poderosos da cadea imperialista e como consecuencia, a todo o planeta e non só, como en outros momentos, á periferia; é unha etapa máis da crise que deu comezo a finais dos anos sesenta do século pasado. Podemos falar, pola extensión do capitalismo á totalidade de áreas económicas do planeta e do xeito en que afecta a todos os estadios da vida, de crise de “civilización”. Da crise da civilización burguesa.

Pensamos que ten importancia, en primeiro lugar caracteriza-la crise, distingui-lo que é fundamental do accesorio, o estrutural do conxuntural, causas, pois da caracterización da mesma dependerán, como activistas sociais ou políticos, as nosas propostas programáticas á sociedade, as nosas tarefas como movemento anticapitalista, as alianzas e o tipo de organización que necesitamos.

A crise de hoxe ten os seus inicios na segunda metade dos anos 60 do século pasado, nas recesións dos anos 67 e 69-70, que explican as mobilizacións populares, desde Francia a Xapón, de México a Italia, dos EEUU a Alemaña, resposta ó inicio do estancamento económico, inflación, desemprego etc.; situación que a suba do prezo do petróleo de principios da década dos 70, deixa ó descuberto con toda a súa crueza.

A partires desa data, numerosos economistas, sinalan a concatenación de fondas crises económicas mundiais, que as veces se poden caracterizar como recesións, nos períodos 1973-75, 1979-82, 1991, 1997-98, 2001 e a actual, que comeza a partires de 2007.

Intercaladas algunhas veces, e outras poñéndolle nome, atopámonos coa chamada crise da débeda dos primeiros anos 80, que situou na picota ó sistema monetario mundial, a do dólar de 1985, o “crac” das bolsas de 1987, a chamada “crise do tequila” de México de 1994 con todas as implicacións para a economía dos EEUU, a asiática de mediados dos 90, a de Rusia e Brasil de 1998 e a chamada das “puntocom” de principios de século. E sobrevoando sobre todas elas o estalido da burbulla financeira e inmobiliaria de Xapón de principios da década dos anos 90 do século pasado, á que non atopa saída e que fai caer á súa economía en longos períodos de deflación.

Como podemos observar é unha crise moi ampla, que afecta con ciclos moi curtos de recuperación, ás principais potencias do sistema capitalista, que ten repercusións en todo o planeta e xera, cada vez que se manifesta a onda recesiva, millóns de parad@s, marxinad@s, fament@s, tamén naqueles países que hai poucos anos eran o modelo a copiar por gozar dunha boa saúde económica, por aceptar, dicían, as recomendacións do Fondo Monetario Internacional. Refírome ós chamados “tigres asiáticos”.

As políticas de toda índole chamadas xenericamente neoliberais, teñen por obxectivo darlle pulo o proceso de acumulación, cargando sobre os traballadores e traballadoras asalariad@s todo o peso da crise, aumentando os índices de explotación, pero esquecendo a advertencia de Marx de que os límites á produción capitalista son superados “con medios que volven a levantar diante dela os mesmos límites aínda con maior forza”. Neste senso, a superación do proceso de crise actual, levará a outra máis fonda, que destruirá maior número de forzas produtivas que no período anterior.

Atopámonos pois cun futuro, en ausencia de enfrontamentos armados directos entre as grandes potencias, de crises moi fondas con períodos de recuperación moi curtos, nos que os máis poderosos van a extremar o grao de explotación e marxinación dunha parte moi importante do planeta e no propio centro do sistema capitalista, que tamén conta con centro e periferia, como pode ser a Unión Europea, propostas como a chamada Directiva Bolkestein ou a xornada de 65 horas semanais, pódense converter na realidade cotiá. Todas as consideracións anteriores e as crises ecolóxica, enerxética, alimentaria, da democracia, etc., permiten afirmar que nos atopamos diante dunha crise estrutural do capitalismo. Non é estrano que algúns falen de refunda-lo capitalismo.

Estes días estase a falar moito das causas que producen a crise; fálase de crise de sobreprodución, de crise de subconsumo; algúns chegan a dicir de que as causas están na falla de ética de determinados dirixentes financeiros, como se o capitalismo fose ético, e outros que si é o exceso de capital financeiro ou bótanlle a culpa ó propio neoliberalismo. Neoliberalismo que, como xa sinalamos, foi a receita aplicada pola grande maioría dos gobernos como solución para paliar o descenso da taxa de ganancia, e a política que permitiu a súa recuperación aínda que sexa por períodos curtos.

Porque a realidade é que ningunha das devanditas, desde o meu punto de vista, é a xénese da crise, aínda que en toda crise prodúcese subconsumo e sobreprodución. A crise é o resultado da contradición que xera o propio proceso de acumulación, contradición entre o capital que se valoriza coa explotación d@s traballador@s e a introdución constante de maquinaria que a competencia intercapitalista obrígalles a empregar para abarata-los custes. Mentres o traballo vivo, os traballadores e traballadoras, é a única fonte de plusvalor, o capitalismo leva adiante o seu proceso de acumulación tendendo a substituír man de obra por maquinaria, facendo mingua-la fonte do mesmo. Marx clasificaba a inversión que realizan os burgueses en capital variable “v”, salarios para compra-la forza de traballo, e capital constante “c”, para a compra dos outros factores. A relación entre “v” e “c” era ó que Marx chama composición orgánica do capital. Deste xeito a taxa de ganancia tende a descender conforme avanza o proceso de acumulación. A tendencia ó descenso da taxa de ganancia, é a expresión máis radical da contradición que trae consigo o desenvolvemento das forzas produtivas baixo o capitalismo.

Este é un sistema tan inxusto, pensa tan pouco no ser humano, que canto máis se progresa, cando grazas ó traballo humano, que tamén permite as mellores técnicas, é posible mellora-las condicións de vida de toda a humanidade, por estar este progreso e o froito deste traballo, en mans dos propietarios do capital, por non estar socializado, as clases dominantes, as oligarquías que dominan o planeta, conseguen que o progreso se volva contra os traballadores e traballadoras, deixando na desocupación, a precariedade, a miseria, a unha parte maioritaria da poboación do planeta, cando as condicións están creadas para poder avanzar cara a unha sociedade máis xusta e igualitaria.

O atranco fundamental para o benestar da humanidade é o propio sistema capitalista; ese é a orixe das crises e mentres non se lle poda substituír por outro sistema, a humanidade, @s traballador@s de todo o planeta, estarán sometidos ás consecuencias das constantes crises que eles non xeran pero teñen que solucionar, con máis horas de traballo, con menor salario, con pensións máis baixas, con peores servizos públicos, con menor cobertura de paro, etc. O capitalismo nunca estará ó servizo do ser humano. Non hai máis que observa-lo planeta para comprobalo.

E non hai posibilidade algunha dunha nova “era keynesiana”, cargada de reformas, como queren facernos crer algúns. Non hai saída socialdemócrata á crise; o capitalismo precisa das políticas neoliberais para recupera-la taxa de ganancia e non hai partido nin organización política que acepte o sistema capitalista, que este disposto a levar adiante unha política distinta á que establecen os centros de poder económico.

A experiencia nos di, que na fase en que as forzas socialdemócratas foron dominantes, non se lograron reformas fondas e duradeiras na estrutura da sociedade. E coa chegada da vaga neoliberal, os antigos socialdemócratas integráronse perfectamente na nova corrente e moitas veces foron, e son na actualidade, os máis intransixentes na aplicación desas políticas. Independentemente que nestes tempos, algúns partidos tenten “vendernos” unha solución política que nos últimos anos rexeitaron, tanto cando estaban no poder como na oposición.

Nesta situación, que non é produto do noso maxín, unha utopía, que é real, os alicerces para unha acción transformadora, revolucionaria, para avanzar cara a unha nova sociedade, están creados. Nunca creouse tanta riqueza, nunca houbo tantos adiantos, e nunca tan poucos gozaron de tanto.

Considero que neste Foro Social, convocado por primeira vez en Galicia, débese ratificar dun xeito nidio o carácter anticapitalista do mesmo, e a mellor forma de levalo a cabo, non é facendo só unha declaración, senón discutindo o que para algúns sectores sociais convértese nunha demanda: que alternativa presentamos desde Galicia, fronte á realidade capitalista; non como reformamos o capitalismo para darlle unha faciana máis humana, cuestión imposible, senón de que xeito traducimos á realidade o coñecido lema “outro mundo é posible”. Conscientes de que para edificar esa nova sociedade non hai formularios nin receitas. Só experiencias, e en moitos casos, falladas, negativas.

Podémonos facer unha primeira pregunta; ¿debémoslle poñer nome a esa sociedade alternativa á sociedade capitalista?. Coido que si, aínda que o termo socialismo esta cargado de connotacións históricas non moi favorecedoras, pero mentres o capitalismo expresa a realidade de hoxe, o dominio dunha minoría, do capital, sobre a sociedade, sobre a maioría, o termo socialismo expresa o que debe se-lo poder da grande maioría, obxectivo prioritario para nos. Porque a diferencia do capitalismo onde o económico determina o resto das esferas da sociedade, e é un sistema de explotación que ten como único obxectivo conseguir beneficios para unha minoría, que oprime ó resto da sociedade no seu conxunto e o individuo como tal, na sociedade socialista o obxectivo debe ser o benestar das grandes maiorías e polo tanto non poden estar presentes nin a explotación económica, nin a opresión política e a liberdade, a igualdade e outro xeito de entende-la democracia deben se-los alicerces sobre os que se edifique.

Así pois, fronte os liberais que pulan o individualismo a privatización de todas as esferas da sociedade e polo tanto que a competitividade e a insolidariedade sexan a base de como entenden o progreso social, e os que poñen o estado como motor e centro de toda actividade económico-social e instrumento central da emancipación humana, debemos levanta-la bandeira do control pola sociedade de tódalas esferas da vida e que a transformación da mesma, sexa obra da actuación consciente, solidaria e voluntaria das persoas que compoñen esa sociedade, a traveso dunha verdadeira revolución da maioría. E quero facer fincapé na idea de que o socialismo non pode ser unha sociedade con dominio do estado, onde todas as decisións se toman nos chanzos superiores e as iniciativas corresponden ós funcionarios do goberno. A sociedade socialista ten que ser democrática e participativa.

Polo tanto socialismo debe significar expresar dun xeito distinto a como se veu facendo ata hoxe, toda unha serie de valores relativos ás relacións do home e a muller na sociedade e co medio no que viven, coa natureza, como individuo inserido na produción, na actividade política e no respecto polas diferentes culturas. Expresouno moi ben Guevara, do que se trata é da creación dun home e unha muller nov@s, dunha nova cultura e un novo tipo de sociedade, caracterizada pola ausencia de todo tipo de opresión e explotación, onde a solidariedade sexa o fundamental, a creba da división entre o poder constituinte, a sociedade, e poder constituido, os gobernantes, sexa unha realidade e a reconciliación do home e a muller, como xa sinalamos, coa natureza, un feito. O socialismo pois non é unha forma de capitalismo, un capitalismo con faciana humana como moitas veces dan a entender os que se seguen a chamar Partidos Socialistas.

Quero, aínda que sexa só para sinalalo, non vou entrar nese debate, que desde o meu punto de vista, debémoslle chamar socialismo a un proceso e non a unha etapa cara ó comunismo, e como todo proceso ten unha saída que é a vella sociedade, con todos as súas chatas e defectos e, como dicía Marx o principal defecto era a natureza dos seres humanos orixinada na antiga sociedade. Un primeiro atranco con que se van a atopar os que participen no proceso é que a maioría da sociedade non vai actuar como xa se ten dito moitas veces, como unha familia humana e se van tentar solucionar-los problemas en función dos intereses propios de cada un e cada unha.

Polo tanto o socialismo debe ser un proceso de construción e destrución; de destrución da vella sociedade e construción do home e a muller nova. E actuaremos como unha familia humana cando aceptemos que o benestar dos demais nos beneficia a todos e a todas.

Como dicía Karl Marx, hai que construir unha sociedade de produtores asociados, onde tod@ssexamos capaces de desenvolver todos os nosos potenciais creativos e o obxectivo fundamental sexa o desenvolvemento de todos os factores que ten o ser humano e onde as distintas funcións sociais, para este novo individuo, van ser diferentes modos de actividade das que se ocupará sucesivamente.

Só ca practica revolucionaria se edificará esta nova sociedade e nacerán os novos seres humanos.

Hai en resumo, que poñer fin á dinámica capitalista de producir persoas fragmentadas e parceladas e rachar dunha vez por todas ca división entre o que se fai e o que se pensa.

Pero para levar adiante toda esta serie de novos valores, é necesario plasmalos nun proxecto, que sexa recollido nun programa e chegue á sociedade a traveso dun discurso, claro, diáfano, nidio.

Algúns elementos desa nova sociedade, sen os cales non se poderá falar de avanzar cara a unha sociedade socialista, deben ser:

1. A propiedade colectiva dos medios de produción e da banca, único tipo de propiedade que permite avanzar á sociedade a un estadio superior. Onde todos os recursos se poñan ó servizo da sociedade e non da obtención do beneficio particular. Na época do imperialismo, da transnacionalización das empresas, das deslocalizacións, esta premisa toma maior relevancia como única forma de devolver ós pobos a capacidade de decisión fronte ós grupos económicos deslocalizados que dominan o mundo.

2. A planificación centralizada da economía, que só pode ser efectiva se os medios de produción están en mans da sociedade. Pero para que esta medida sexa eficaz, o control e a participación democrática de tod@s debe ser un feito, así como o grao de centralización do plan. É o único xeito para aproveita-lo maior número de recursos de todas as ramas da produción e no maior número de países. Os capitalistas planifican para unha minoría, as grandes empresas e uns miles de oligarcas; xa é hora de que se planifique para a maioría e pensando no seu benestar.

3. Un novo concepto de democracia, baseado na participación e control por parte da sociedade de todos os aspectos da vida, comezando por democratiza-la produción, o control dos elixidos e a garantía dunha información veraz. O que se ven a chamar “democracia participativa”, onde coexistan formas de democracia directa e indirecta.

4. O establecemento dunha “nova xeración” de dereitos humanos, tanto no aspecto social, cultural, das crenzas, etc., como no económico e político.

5. A sociedade debe ir asumindo funcións do estado. Xa o dixo Marx hai moitos anos, o estado capitalista non serve para construi-la nova sociedade.

6. Autoxestión. Só será posible co compromiso d@s traballador@s. E debemos ser conscientes que sen democracia na produción non haberá nin nova sociedade, nin o “home e a muller novos”.

   Este compromiso significa combina-la concepción do traballo coa súa execución.

E produción, na nova sociedade que se quere crear, non debe ser considerada só a actividade que se realiza na fábrica ou no centro de traballo; na nova sociedade, a diferencia da sociedade capitalista en que a produción esta orientada á obtención de beneficio individual, debe ser considerado todo o que este orientado ó autodesenvolvemento da persoa, e só a traveso dun proceso en que estean involucradas nas tomas de decisións que lles afectan, as metas da produción poden ser asumidas como as metas do pobo.

E para ir finalizando unha longa cita de Lebowitz: “No mundo que queremos construir hai toda unha serie de características e relacións que coexisten simultaneamente e apóianse entre si. A toma de decisións democráticas no traballo, substituíndo á dirección e a supervisión capitalista; a dirección democrática nas metas de actividade por parte da comunidade, no lugar da dirección capitalista; a produción co propósito de satisface-las necesidades, no lugar do obxectivo da ganancia privada; a propiedade común dos medios de produción, en lugar da propiedade individual ou dun grupo;unha forma de goberno democrática, participativa e protagónica, en vez dun estado todopoderoso e por enriba da sociedade; a solidariedade baseada no recoñecemento da nosa común humanidade, en vez da orientación cara ó interese persoal; o enfoque cara o desenvolvemento do potencial humano, en lugar de cara a produción de bens. Todas estas características son parte dun novo sistema orgánico: a verdadeira sociedade humana.”

E por último, algunhas reflexións sobre o suxeito revolucionario. A manifestación con moita forza nos últimos anos, de toda unha serie de movementos sociais, ó tempo que os partidos da esquerda anticapitalista, que recollían en grande medida os intereses obxectivos dos traballador@s asalariad@s entraban nunha fonda crise, abriu as portas a toda unha serie de reflexións sobre as contradicións fundamentais no capitalismo actual e polo tanto o cambio no suxeito revolucionario; pasouse de analizar este cambio en función de intereses de clase social, que clase ou capas sociais son as máis interesadas en poñer fin ó sistema capitalista e van esta-la fronte do proceso, das mobilizacións e disposta ós maiores sacrificios para que ese cambio se produza, a facelo en función de movementos sociais, interclasistas, que hoxe teñen determinada capacidade para mobilizar sectores da poboación.

Desde o meu punto de vista, e a situación na que estamos inmersos, penso o ratifica, a contradición capital-traballo segue a se-lo eixo central, o centro, a que ocupa o lugar preeminente no capitalismo globalizado, no imperialismo. @s traballador@s asalariad@s son a grande maioría da sociedade, e dentro desta clase o núcleo duro da mesma, a clase obreira, o traballador e traballadora da industria, os máis interesad@s en poñerlle fin a unha situación que lles fai cargar co peso da crise que outros xeran, e que cando se produce unha etapa de expansión é a quen se lle obriga tamén ós maiores sacrificios para que esta dure o máximo posible. Pero hai que aceptar que a clase traballadora sufriu transformacións, que sempre se producen cando varía a composición orgánica do capital. Pero tan clase traballadora é o que traballa como o que non o fai, ou se lle obriga a converterse, en determinadas circunstancias, en autónomo.

Polo tanto o proceso cara o socialismo precisa que o máis axiña posible, se recompoña a esquerda e dentro da mesma o seu eixo fundamental, o movemento obreiro nas súas dúas vertentes, a sindical e a política; e o que coñecemos como movementos sociais terán un papel importante como aliado, de quen sen dúbida vai levar o peso das transformacións sociais, a clase traballadora.

En Galicia no mes de decembro de 2008

Carlos Dafonte

Na madrugada do día 5 de novembro, produciuse un acontecemento insólito nos EEUU de Norteamérica: a elección dun home de raza negra para presidir durante os catro próximos anos á primeira potencia militar do mundo, potencia en nidio retroceso en moitos outros aspectos. Elección que foi apoiada, todo parece indicalo así, por un importante número de asalariados.

Quero dicir en primeiro lugar, que cando se celebraban as primarias, nunca pensei que fora a gañar o partido demócrata; nunha situación de guerra, pensaba, que a xefatura do exército, para moitos “patriotas” norteamericanos non pode estar en mans dunha muller ou dun negro. Despois, xa dentro da propia campaña, a evidencia dos apoios a Obama, fíxome ver o equivocado do meu argumento.

Á calor desta elección xorden algunhas reflexións que considero pertinentes subliñar. En primeiro lugar debemos analizar as razóns que levan ó constante bombardeo da cidadanía por parte dos medios de comunicación sobre as eleccións norteamericanas e o enxalzamento que das mesmas se fai. Escoitei en numerosas ocasións estes días, falar de “festa da democracia”, cando é moi dubidoso que se celebren no marco democrático adecuado e que o propio sistema o sexa. A inexistencia de censo de electores, o ser unha elección indirecta, a desproporción entre a poboación de cada estado e o número de “electores presidenciais” que se elixen nos mesmos, a dependencia dos candidatos, dado o alto custo do sistema electoral, con primarias e a lonxitude da campaña, das empresas e emporios económicos para podela financiar. A todo o anterior, debémoslle engadir algún outro elemento tamén moi salientables como a inexistencia de verdadeiros programas electorais o que permitiu que o candidato Obama cambiara de posición varias veces na campaña e primarias, en temas como a guerra en Iraq, as escoitas telefónicas, ou o recorte de dereitos que significan as Actas Patrióticas I e II, etc.

Estes aspectos que son reais, xunto con outros moitos non expostos, a calquera persoa ou institución, que se considere demócrata, o debe levar a unha crítica fonda do sistema imperante na primeira potencia militar do mundo, e polo tanto é o esperado que se faga por parte dos medios de comunicación, cando esa potencia ten ademais a pretensión de tenta-lo impoñer a todo o planeta.

Pero da tan aireada campaña e da postura de numerosos medios do estado, saquei a conclusión, de que hai unha intención, nestes tempos de dominio da forma de capitalismo máis noxenta, o imperialismo das depresións, cando máis se aproxima ó fascismo, de facernos crer que a democracia practicada nos EEUU, se se lle poder chamar así, debe se-lo modelo universal para todos os países; e hai unha verdadeira operación de “lavado de cerebro” da cidadanía con ese propósito. Algo terá que ver que medios de comunicación e empresas multinacionais, hoxe, no estado español, teñan unha ligazón moi estreita. Estas son propietarias de todos os que crean opinión.

En segundo lugar, ¿É posible unha elección presidencial nos Estados Unidos de Norteamérica ó marxe do control do complexo militar industrial, dos grandes bancos, das empresas multinacionais e dos grupos de presión sionistas?. Creo que calquera persoa sensata debe dar un non por resposta, coñecendo ademais como ese país intervén a cotío nos problemas do resto de países. A maior parte das veces creando eses problemas, cando consideran que os seus intereses empresariais poden sufrir algún tipo de deterioro. Como financian candidatos que avalen os seus intereses e como tentan eliminar aqueles que defenden intereses populares. A historia esta chea de intervencións do goberno federal dos USA, en defensa dos intereses das empresas norteamericanas. ¿Como vai ser posible que estas non interveñan nunhas eleccións presidenciais propias?. Polo tanto se a financiación das campañas de ámbolos dous candidatos dependen das aportacións privadas, das grandes fortunas, facerse a idea de que Obama representa un cambio, algo máis que non sexa o da cor da pel, que considero importante como dato sociolóxico, é caer na inxenuidade.

En terceiro lugar ¿porqué Barack Obama e non outr@?. Nese país a guerra de Iraq e Afganistán, pero sobre toda a primeira, que produce unha grande cantidade de mortos e feridos, abriu de novo, como no caso da guerra de Vietnam, un foxo entre a maquinaria estatal ó servizo da oligarquía e unha parte moi importante do pobo. Nunca, excepto na época da guerra de Vietnam, a repulsa dun presidente e a todo o que significa o poder, fora tan grande e tan extensa. Ademais dos mortos e feridos, tamén polos argumentos mentireiros que utilizaron para enganar a sociedade internacional e o seu propio pobo, así como polos negocios que xeraron para altos cargos, o vicepresidente Cheney por exemplo, ou o interese da familia do presidente, de Condoleza Rice e outros, por controlar coas súas propias empresas o petróleo da zona.

Se a esta situación lle engadímos a crise económica que golpea brutalmente a unha parte moi importante da poboación, pero sobre todo a inmigrantes e afroamericanos, ademais das chamadas capas medias, estamos diante dun panorama moi complexo, non esquezamos as enormes mobilizacións de hispanos reclamando dereitos, de hai uns meses, que necesita de “grandes cambios para que nada cambie”.

E Obama, como en outros momentos o presidente Carter, vai xogar o papel de “bálsamo” para unha sociedade convulsa. ¿Quen mellor que Obama para conseguir restitui-la confianza do pobo no poder oligárquico?.

En Galicia no mes de Novembro de 2008

Roberto Laxe

Como dixo o Sr Solana o outro dia na Ser, “xa temos líder”. Bem. As burguesias de todo o mundo expresaron a sua ledicia pola vitoria de Obama non USA, mesmo sres tan Bushistas non há tanto tempo como os do PP, hoxe son “obamistas”. E xa non digamos dos nosos “obamas”, o ZP, o sr Touriño, Quintana… e demais progresistas españois ou galegos.

Evidentemente a vitoria de Obama é a derrota da foto das Azores, da foto que xerou unha das guerras máis brutais e baseada como nunca nas mentiras, a de Iraq. Tamen é a derrota do neoliberalismo como politica do capitalismo, inaugurada polo binómio Thatcher-Reagan para enfrontar a crise dos 70 desmantelando o estado do bem estar, e levado ate as suas ultimas consecuencias nos USA e na Gran Bretaña, e imposta ao resto do mundo pola via das políticas do FMI e o BM, a debeda externa e o saqueo absoluto dos países dependentes.

E digo vitoria, porque quenes votaron por Obama foron os sectores máis explotados da sociedade ianqui, os negros, os hispanos, as mulleres, a xuventude, nos centros obreiros, nas grandes zonas urbanas; é dicer, o que chamaríamos o pobo traballador foi quen lle deu a vitoria. Mais, Obama é a resposta do capitalismo ianqui á crise, o seu obxectivo no é mudar a sociedade, senon face boa a máxima lampedusiana de “muda-lo todo para nada mude”, e desta maneira salvar o capitalismo en crise. Tamen tem como un dos seus obxectivos recuperar o papel dos USA como “líder” do mundo imperialista, nunha época na que a decadência dos USA é máis que evidente.

E como há 70 anos, cando a crise do 29, a burguesia ianqui aposta polo “cambio” para salvar o sistema capitalista, nomeando a Roosvelt e aplicando o New Deal (que foi acusado de “comunista” pola extrema dereita ianqui, e que arrastrou trás de si a moitas xentes da esquerda), e agora centrando as criticas no Bush e no neoliberalismo, como fai Cebrian no artigo do País de onte.

Ao cargar a man no neoliberalismo agachase que a crise non é dunha politica, a neoliberal, senon do mesmo capitalismo. E desta maneira xogan o despiste da poboacion, que confia nas promesas de Obama de traballo, de seguridade social para toda a poboacion, de retirar as tropas de Iraq… para levalas a Afganistan, etc.

Mais, se isto tem un predicamento importante diante da poboacion mundial  -houbo manifestacions de apoio en case todo o mundo- tem unha razon de fundo: non há unha alternativa obreira e socialista á crise.

Os 90 foron os anos da “morte do socialismo”, baseado como toda gran mentira, nun elemento de verdade: a dexeneracion stalinista foi asociada na mente das masas co “marxismo” e o “socialismo”. Desta maneira, as novas xeracions da mocidade que viñan cara a esquerda (antiglobalizacion, feminismo, ecoloxismo, etc., etc.) , non ollaban no marxismo unha alternativa, pois aparecia diante deles só a version desturpada e dexenerada, economicista vulgar, do stalinismo. E isto fixo moito dano, pois é un freo subxectivo ao desenvolvimento da única saída a crise, o socialismo entendido como a “socializacion dos médios de produccion” como parte do reintegracion do ser humano na sociedade; fronte ao individualismo, a competitividade e as relacions sociais alienantes e opresoras do capitalismo.

As direccions progresistas, dunha maneira ou outra, fan “obamismo”. Ou dito doutra maneira, e como expresaba un xornal, “chegou o cambio aos USA”. Porque os nosos”obamas”, os ZPs, a Xunta bipartita, levan facendo o que agora é “obamismo”, decindonos que o inimigo era o PP (que o é), mentras fan politicas burguesas, continuistas côas do PP.

É evidente que o longo dun tempo as ilusions e as ganas de cambio no conxunto da sociedade a nível mundial teñen unha “direccion política” o “obamismo”, e as suas versions estatais e nacionais; os anteditos ZPs, Touriños, Quintanas…. E en sectores da vanguarda vai a ver moitas presions cara a integracion. As ilusions son o primeiro paso a decepcion… senon existe unha alternativa que explique com toda claridade o seu verdadeiro carácter, burguês e imperialista.

A decepcion é o camiño da derrota do movimento de masas, que votou a Obama (e no resto do mundo apoiou) para que non se resgate aos bancos, para que nos USA se extenda a Seguridade Social ao conxunto da poboacion, para que as relacions internacionais sexan de igual a igual; decepcion que pode vir porque Obama, máis alô dalgun xesto, non vai facer nada disto..

Mais nos sabemos que esa alternativa non existe, que há que construila nas condicions concretas de cada estado e nacion; mas para que sexa unha verdadeira alternativa obreira e socialista tem que dicer com toda claridade; nengunha confianza en Obama.

Por outra banda, non podemos ser sectários. A xente, a poboacion traballadora, confia nos Obamas, nos burgueses vestidos de “progresistas”, e non van romper com eles por que nós o digamos. Só o faran coa sua experiencia na loita, partindo de exixir o que prometen, e pondo aos “obamas” de a pé diante das suas contradiccions.

A crise xoga ao nosso favor, pois demostra as falências do capitalismo, o seu verdadeiro carácter. A realidade é unha verdadeira universidade de anticapitalismo como cando o Pte da patronal afirma sem rubor que os EREs son “sanos para a economia”, coa “socializacion das perdas” que é o resgate das bancas, etc… A realidade hoxe, permite falar com toda claridade: nos estamos contra os EREs porque son “sanos para as empresas”, mais perxudiciais para os traballadores, estamos pola nacionalizacion das empresas e bancos, e non só as quê esten en crise; estamos polo reparto do traballo para combatir o desemprego; estamos pola suba automática dos salários para evitar a perda de poder adquisitivo, etc etc..

É dicer, estamos por rematar côas relacions sociais de produccion capitalistas, verdadeira causa da crise económica. E isto, nin Obama nin os “obamas”, van facer nada… Pola contra o que xa estan a facer é xusto o resgate do sistema.

A vitoria de Obama abre o melon do debate de “outro mundo é posible”, que para nós, só pode ser socialista, ainda que nun principio miren para nós como uns “tolos” esquerdistas que van máis alô do que se pode facer.

Oleiros, 6 de novembro de 2008

Carlos Dafonte

O capitalismo global, esta salvaxada que algúns consideran a esencia da “cultura occidental”, a cultura superior á que todas as demais deben recoñecer como tal, o imperialismo, está a amosar nos últimos tempos a súa verdadeira faciana. Os seus alicerces, capital financeiro, banca, deus mercado, institucións internacionais, bolsas, asesores financeiros, etc., e os principais dirixentes e políticos que lles permitiron actuar, parecen saídos, segundo vamos coñecendo o alcance das súas actuacións e as consecuencias das mesmas, dun verdadeiro “patio de Monipodio” cervantino. E no albañal que sae do mesmo tiran como se foran putrefactos desperdicios, sen amosar a máis mínima vergoña, todas as teorías, regras e leis económicas, das que tanto alardearon e coas que tanto dano fixeron a poboación planetaria. Teorías, regras e leis que dicían, eran inmodificables e a base do bo funcionamento do sistema; ¡¡vaia neoliberais de pacotilla, que diante das dificultades acoden solícitos á protección do “pai estado”, que din molesta e con quen queren acabar, cando os negocios lles van ben!!

Os traballador@s asalariad@s están hoxe, en mellores condicións que nunca para aprende-la lección do que representa o capitalismo: unha estafa permanente, onde con cobertura legal unhas veces e pola ausencia da mesma outras, os que se fixeron ricos, a saber como, os propietarios dos medios de produción, premen e explotan, en primeiro lugar ós que venden a súa forza do traballo a cambio dun salario, pero tamén a outros sectores non asalariados; e cando chegan as dificultades, o estado, ese concepto que resume a actividade de institucións e aparellos variados, aparece dun xeito nidio como o que é, un instrumento ó servizo dos poderosos, dos “donos do sistema”, disposto a empregar os cartos de todos os que pagan impostos e poñelos ó servizo dos explotadores, que ademais son uns incompetentes, avariciosos, ladróns e enganadores. Pero debemos ter coidado coas nosas verbas, xa que un argumento que empregan para explica-la actual situación, é o de que o sistema non fallou, e si fallaron uns individuos carentes de ética. ¡Como si o sistema capitalista fora ético!

Polo tanto este repunte da crise, levamos instalados na mesma desde finais dos anos sesenta do século pasado, de maior virulencia que outros, só comparable en algún aspecto á de 1929 e o crac bolsístico de 1987, debe servir para clarexar quen son os nosos inimigos de clase, quen poden ser os nosos aliados para abrir perspectivas de avance cara a un modelo novo de sociedade onde sexa imposible acontecementos como os que estamos a vivir e estean excluidos todos estes parasitos da vida económica, social e política.

Algúns asalariados na súa miopía, consubstancial coa inexistencia dunha forza da esquerda capaz de levar a teoría revolucionaria ó seo das clases oprimidas, e de potenci-la loita de clases, poden chegar a cavilar que unha grande parte dos directivos das empresas quebradas “darán cos seus osos no cárcere”; outros sentiranse presas do desacougo ante o posible derrube do sistema capitalista e a desaparición da figura do empresario. Non vai suceder nin o primeiro nin o segundo, e posiblemente dada a correlación de forzas existente no estado español, na Unión Europea e a nivel planetario, as forzas que apostan pola substitución do capitalismo, por unha nova sociedade máis xusta e igualitaria, poucos avances van obter en todo este proceso que esta a comezar. Pero si aconteceran as devanditas dúas premisas, a sociedade seguiría a funcionar e dun xeito máis xusto e eficaz a como o fai na actualidade.

E a realidade é que hoxe a necesidade dun cambio estrutural, fondo, revolucionario é necesario, pois a contradición entre o desenvolvemento das forzas produtivas e as relacións sociais de produción nunca foron máis fondas. O capitalismo, despois de tantos anos de existencia, de hexemonía na maior parte do planeta, aínda non foi quen de dar solución a un problema como a fame que golpea a unha parte moi importante dos cidadáns do mundo.

Aínda que sexa sinxela é preciso facer unha reflexión sobre este tema; ¿como é posible que morran ó ano millóns de persoas de fame, en pleno século XXI, e outros moitos a padezan, coa cantidade de avances existentes en todos os ordes e coa capacidade que temos para producir alimentos? Sabemos ademais, así o pregoaron axencias especializadas, que con 30.000 millóns de dólares solucionábase o problema. ¿Como é posible que os lideres mundiais teñan disponibilidade para gastar billóns de euros para “saca-las castañas do lume” a unha panda de bandallos e falcatrúas, e non sexan capaces de poñerse de acordo para evitar máis mortes por fame? ¿Pero a quen lle entregamos o poder nos nosos estados? E igual circunstancia se pode plantear coa destrución do medio ambiente, cuxo principal axente destrutivo é o capitalismo.

Tamén debiamos reflexionar nestes momentos sobre a proposta do PSOE de poñer en mans privadas, hai un ano aproximadamente, parte dos fondos da Seguridade Social. Sería bo coñecer que pasou neste tempo cos fondos de pensións de millóns de traballadores do mundo, que confiaron á xestión privada os seus fondos de pensións. Segundo as noticias aparecidas nos medios estes días, a meirande parte deles perdéronse, con independencia de que os estados teñan que “rescatalos”. Ó PSOE habería que esixirlle responsabilidades políticas por aquela proposta.

Agora xa non poderán dicir, os colocados nos postos de mando das nosas sociedades polos que exercen o poder na sombra, cando se reclamen máis cartos para paliar o paro galopante, para reforza-los fondos da Seguridade Social, ou se pidan axudas para os máis necesitados, para a sanidade ou a educación, que non hai cartos; si que os hai, pero como vimos dicindo desde hai moitos anos, dispor deles ou non, está en función dos intereses de clase. Cando interesa ós oligarcas, á grande burguesía, hainos, cando o interese é o da maioría da sociedade, dos asalariados, dos que crean riqueza co seu traballo, non os hai. Iso debe ficar moi nidio, na conciencia dos asalariados como unha das ensinanzas desta crise.

Resulta un paradoxo que no estado español, onde a banca é “solvente e ten liquidez”, é o que nos repite o goberno tódolos días, haxa que poñer a súa disposición 100.000 millóns de euros cando, seguindo os argumentos do goberno, non se necesitan. Pero o que é máis grave é que non se saiba quen vai decidir canto se entrega a cada entidade e a que entidades se lles vai prestar socorro, que non haxa control algún por parte da sociedade. Posiblemente moitas débedas de partidos coa banca sexan perdoadas despois desta “anomalía”.

Outra cuestión importante para reflexionar nestes tempos, é o tema das privatizacións das empresas públicas. Empresas de todos e todas, que os ventos neoliberais desatados, primeiro por Felipe González e que continuou con Aznar, levaron ó sector privado, ás mans dos amigotes do goberno de turno. ¿Diante de situacións como as actuais non sería beneficiosa unha banca pública ou empresas públicas de carácter estratéxico?. Vendo como agora recorren ás nacionalizacións e a poñer diñeiro de todos para salvar os intereses de poucos, esta claro que o sector público é fundamental, aínda no sistema capitalista, sempre que haxa un control social do mesmo, e non, por exemplo, o que esta a pasar coas Caixas de Aforros.

Marx falou xa hai moitos anos, no Capital, dos “límites á produción capitalista” e a tendencia “ a superar eses límites inmanentes a ela”; pero advertía, “os supera só con medios que volven a levantar ante ela os mesmos límites aínda con maior forza”. As políticas neoliberais foron o intento do capitalismo por superar a lei descuberta por Marx, como tendencia, á caída da taxa de ganancia. Todas as medidas liberalizadoras, desreguladoras, etc., tiñan ese obxectivo. Entre elas a de dar liberdade o capital, a de permitir crear unha inxente “masa de capital ficticio”, que para Marx é ”a acumulación de títulos que son sombra de inversións” xa feitas, pero que aparecen co aspecto de capital para os seus posuidores. E ese é un dos graves problemas cos que se atopa o capitalismo na actualidade, e inxectar “máis capital ficticio” non vai resolvelo. Entendo que a cuestión é a caida da produtividade, da creación de riqueza e mentres a esta situación non se lle de solución, e é difícil, tódalas medidas tomadas ata a data, son parches.

Porque a crise non fixo máis que comezar; aínda que hai diferencias salientables coa de 1929, por exemplo, moitos países que eran colonias ou semicolonias daquela, hoxe son importantes centros capitalistas, a súa fase aguda non se manifestou ata 1933, polo que é posible que as consecuencias da recesión mundial se manifesten a partires de 2010 con toda a súa virulencia. Estes días estase a anunciar a entrada en recesión de numerosas economías. E non se vai saír das mesmas en pouco tempo.

A crise actual está inmersa, ademais, nunha crise alimentaria, ecolóxica e enerxética que fai máis difícil a súa solución, atopándose moitas sociedades do planeta en situacións non comparable ós anos trinta do pasado século.

Para rematar tres últimas apreciacións. En primeiro lugar vendo como se comportaron os políticos ó servizo das burguesías nacionais da Europa do euro, non haberá Unión Europea, nin capitalista neoliberal, mentres a burguesía capitalice o proceso. Só os traballadores asalariados deben estar interesados e serán capaces de construir unha Unión Europea, pero…socialista.

A segunda reflexión, Marx e o marxismo estan “vivitos e coleando”, vixente, e é a única referencia para entender o que está a pasar no mundo e a guía para a acción necesaria para transformalo

Terceira, se queremos levar adiante un cambio fondo na sociedade, avanzar cara o que chamamos socialismo, que aínda non se construíu en ningunha parte, as xentes de esquerda, máis que sentir preocupación polo que está a pasar, e colaborar en poñer parches a un sistema que se rompe por todos lados, deben ter unha posición reivindicativa de “cárcere para os culpables”, que “a crise a paguen os capitalistas” coas súas fortunas, e expoñer, diante da poboación e sobre todo dos asalariados, a necesidade de que os traballadores constrúan o seu partido de clase, arredor da teoría revolucionaria, o marxismo, como garantía de que na sociedade se van levar adiante os cambios estruturais que o desenvolvemento das forzas produtivas demandan. Hoxe o que está claro é que ningunha forza política parlamentar compareceu publicamente a defender ós asalariados, ós xubilados, ós mozos e mozas e ás mulleres, que son os que están e van a sufrir verdadeiramente a crise.

En Galicia no mes de outubro de 2008

O 15 de novembro vanse xuntar na “capital do mundo ata agora” representantes dos países que por un motivo ou outro –poderio económico, militar, de matérias primas ou ambos- son os donos do mundo; e vanse xuntar, din eles, para “refundar” o capitalismo. E o goberno Español non quere perderse o reparto do mundo que ali pode facerse.

O capitalismo na súa decadencia atopou outro tope ao desenvolvemento das forzas produtivas, como foi o que sucedeu na do 29; que se resumiu na frase do Programa de Transicion “o capitalismo deixou de desenvolver as forzas produtivas…” e necesitou unha guerra de exterminio para liberalas do corse e provocar un desenvolvemento coñecido como o boom da posguerra.

Hoxe o capitalismo esta en as mesmas circunstancias. Da mesma maneira que os desenvolvementos tecnolóxicos que foron a base do boom dos 60, a TV, os médios de comunicación, a enerxía nuclear, a informática, etc., etc., xa estaban descubertos e co potencial do desenvolvemento nos anos 20/30; hoxe as precondicions para o socialismo, para un desenvolvemento exponencial da sociedade, para a resolución da maioría das secuelas coñecidas tamén están na recamara. O desenvolvemento até niveis inconcibibles da informática/internet, a nanotecnoloxía, a produción sen necesidade da explotación do ser humano, etc., existen. Coa decima parte do que van gastar en resgatar bancos rematarían coa fame no mundo.

Non son ciencia ficción… salvo porque as relacións sociais de produción capitalistas impídeno.

Ben. Pois da mesma maneira que só unha devastadora guerra permitiu ao capitalismo un novo modelo de acumulación que se traduciu, en termos políticos, nunha nova correlación de forzas sobre a base de Bretton Woods, os acordos de Yalta e Potsdam e a ONU, onde unha potencia, os EE UU, exerceron de xendarmes e salvagardas do sistema durante case 70 anos.

Os EE UU exerceron todos estes anos de garantes do sistema porque eran a primeira potencia mundial e ao tempo, como dixo Trotski, substituíron a Gran Bretaña como os banqueiros do mundo.

Este mundo é o que se foi ao garete. Bretton Woods -paridade dólar ouro- hai tempo que só existe nos libros de história, a ONU vai de fracaso en fracaso até o fracaso final; Yalta e Postdam saltaron en pedazos coa restauración do capitalismo nos estados obreiros, e hoxe EE UU pasaron de ser acredores -banqueiros do mundo- a ser debedores: a sua debeda publica e privada é a máis grande do mundo e xa non teñen a posilidade de financialo. Eso pon aos EE UU ao borde da quiebra.

Hoxe a máquina de engrasar a economía mundial, é dicir, a de facer dólares, esta avariada. Ninguén confía nunha moeda que se basea nunha economía en despezamento -a primeira potencia do mundo non foi capaz de reconstruír Nova Orleans, e non é por racismo, é por algo moi pouco “ideolóxico”, é porque non teñen diñeiro para facelo, ben que reconstruiron Os Angeles despois do terremoto nos 90-, unha economía que depende de que as burguesías “emerxentes”, en concreto, a China non poña en circulación os miles de millóns de dólares que ten nos seus reservas.

E ao revés. Esta avariada porque á burguesía chinesa non lle faría ningunha graza que esas reservas se visen devaluadas porque a burguesía ianqui necesita darlle á “maquinita” de facer diñeiro para engrasar a economía.

O silêncio sobre China

Resulta sorprendente o silencio que hai en toda esta crise sobre o país “emerxente” máis importante, China. Pode que moitos subestimen ou interesadamente agachem o contido profundo desta crise.

Cando se compara coa do 29 omitese un dos elementos centrais desa crise: a brutal competencia antiimperialista que a acompañou, e que desembocou na II Guerra Mundial, segundo acto dunha traxedia comezada en 1914; cando Alemaña puxo as súas cartas sobre a mesa da repartición do mundo.

É un feito que en períodos de crise económica, os estados reforzan as súas fronteiras como unha medida de garantía do seu mercado, é dicir, do marco no que se produce a acumulación de capital, que é o dos estados nacionais (por iso non desaparecen, a pesar das Unións Europeas e demais).

Refórzanse as tendencias autárquicas da burguesía. Pero ao tempo, modifícanse as relacións entre os capitalistas, nacionais e internacionais; desaparecen sectores e empresas, unhas cómense a outras. As que antes dominaban un sector da economía caen como castelos de naipes; mais, como non existe a nada, o espazo é cuberto por outra máis produtiva que permitiría explicar o novo papel de China.

As leis do capitalismo son automáticas, escapan á planificación humana, e o capital nunca fica quieto. Sempre busca a rendibilidade.

E os estados expresan esta loita constante. Por utilizar o símil de Hobbes cando dixo que “o home é un lobo para o home”. Hobbes, filosofo do capitalismo nacente, estaba a definir ao “home capitalista” e o “estado capitalista”. E así funciona. Como vexan síntomas de debilidade nalgún, lánzanse como “lobos”.

Pois ben, percibiron que o até hoxe capitalismo hexemónico, os EEUU, está ferido de morte: a súa moeda o dólar xa non é o único refuxio nin a única graxa para o sistema, o seu control do mercado mundial vai en tendencia decreciente -de controlar máis do 80% do mercado pasou a controlar o 60%-. Militarmente, aínda que conserva o exército máis poderoso do mundo, está estancado en dúas guerras que non vai gañar. É un lobo ferido, que busca non perder máis cota de poder -de aí, por exemplo, o rotundo rexeitamento á presenza do Estado Español no Cume do 15 de novembro, a EE foi o que máis competencia lle fixo no seu antigo patio traseiro, America Latina-.

E China? Pois iso, se nos anos 20 os EE UU convertéronse nos banqueiros de Gran Bretaña, hoxe China é o banqueiro dos EE UU: tiña no 2007 1.4 billons de dólares nas suas reservas. E non o dubidemos, como o xudeu de Venecia, vai a querer cobrar a sua parte en diñeiro contante e sonante.

Cara a unha nova repartición do mundo: refundar o capitalismo

Nun antigo texto dicía que o fracaso do Cume da OMC de Seattle no 99 expresaba a incapacidade do sistema para establecer unha repartición do mundo entre as potencias imperialistas tras a restauración do capitalismo, e sinalaba que mesmo potencias secundarias como China ou Rusia, apoiadas no seu indiscutible poderío militar (o poder esta en a punta do fusil), pedirían o seu parte na torta.

Esta contradición marcou moitos dos acontecementos destes anos, pero os EE UU, sobre a base da incapacidade da UE para ir máis ala dun acordo entre bandidos, e sobre todo da súa hexemonía militar e política, foron sorteando os problemas.

Pero o estancamento en Iraq e Afganistan, as derrotas do seu enclave sionista a mans de Hezbola e, como remate, o estalido nos USA da crise, puxo sobre a mesa que en realidade son como os vellos “fidalgos” casteláns, que co chapeu de á ancha e grandes capas tapaban as súas misérias.

A profundidade desta crise -que non é a primeira que se dá nos USA nos últimos anos, a das “. Com” detonou tamén en Norteamerica e a dos “bonos lixo” dos 80 tamen- só destapa esas misérias e demostra ante o mundo o que os medios de propaganda conseguiran ocultar, a gravidade da decadencia da que foi a primeira potencia mundial.

Por este motivo todos falan de “refundar o capitalismo”. Non van acabar coa explotación da clase obreira, non van acabar co saqueo do mundo, só van “repartirllo de novo”. A crise vai establecer novas correlacións de forzas, novas alianzas -coa xa existente entre China, Rusia, e India como observadora, con varios estados da ex URSS, chamado acordo de Xangai-.

A reunión do 15 de novembro en Washington non vai resolver a crise, só vai pór de manifesto que as potencias capitalistas buscan unha nova repartición sobre a base a nova correlacion de forzas, na que o binomio PIB armamento vai ser decisivo.

Uns, como o Estado Español alardean de PIB cun exercito de andar por casa, outros como Rusia ten un PIB deprimido, pero conta co segundo exército do mundo e eficaz, como demostrou destruíndo o exercito xeorxiano -con asesores ianquis e sionistas- nun día. Outros como China, xuntan PIB con armamento. Sarkozi quere exercer dun novo “Napoleon”, á fronte da vella Europa. E os USA a defender o que todos estes anos dominam.

A perspectiva

Evidentemente nada bo sae destes cumes: reúnense os bandidos para ver quen queda coa parte do león da explotación dos traballadores e traballadoras.

Entre eles están moi divididos, a crise divídeos; pero a loita de clases úneos. A crise, a apropiación dos beneficios xerados polos traballadores, pode conducilos á guerra -que non é máis que outra manifestación da barbarie capitalista, pois a súa existencia enraíza na loita constante polos beneficios e os mercados-, aínda que neste momento non sexa a hipótese máis probable, aínda que non descartable que a curto prazo haxa guerras parciais como a do Caucaso ou agresións a países como foi Iraq.

Pero o que se vai acordar é como aumentar a explotación dos traballadores, como extraer máis plusvalía ampliando xornadas laborais, desregulando, privatizando o rendible e estatizando as perdas, etc.

Para os traballadores e os pobos, a perspectiva da reunión do 15 de novembro só é organizanse para loitar por unha sociedade o servizo da sociedade, polo socialismo; ou o capital só vai crear as condicións para un aumento da explotación.

Oleiros, 24 de Outubro de 2008

Roberto Laxe

Roberto Laxe

As mobilizacións en corenta países contra a suba dos prezos agrícolas en produtos de primeira necesidade, as dos pequenos e medianos propietarios campesiños, que tanto en países como Arxentina como na Unión Europea mobilizáronse contra a imposición de prezos polas multinacionais ou de medidas que recortan as rendas agrarias, a sobreproducción de certos produtos, ligada á queda dos prezos doutras, e a especulación ao redor deles, converteron nun problema social e político central o que deu orixe á burguesía como clase dominante, a propiedade da terra, e porén, o dereito á alimentación.

Da mesma maneira que a explotación da forza de traballo ten os seus límites expresados na tendencia decresciente da taxa de lucro, a expansión da agricultura capitalista atópaos na produtividade da terra, base da renda diferencial da terra. Exprésase así, dunha maneira clara e meridiana, que nos atopamos diante dun proceso que avanza cara a unha profunda transformación social, que non necesariamente ten que ser cara adiante. A disxuntiva “socialismo ou barbarie” é máis actual que nunca.

Os límites á expansión cuantitativa do capitalismo comezan a ser obxectivos, ou o que é o mesmo, a posibilidade de apertura de novos mercados choca frontalmente co feito de que no século XXI o único modo de produción, que non coexiste con ningún outro, é o capitalista.

Mentres ao longo do século XIX o capitalismo cinguir a Europa e América (norte e sur), aínda que convivise nestas zonas xeográficas cos restos do feudalismo (Rusia ou Austria) ou modos de produción previos (os indios americanos), tiña todo un mundo por conquistar: África!; ao que se lle engadiu, no século XX a URSS e despois os chamados estados do “socialismo real”, que pola vía da expropiación da burguesía escapaban da explotación directa da forza de traballo.

Coa colonización de África no século XIX e comezos do XX, e a restauración do capitalismo no “socialismo real” a finais do XX, o modo de produción capitalista alcanzou hoxe un nivel planetario sen combinación con ningún outro modo. Deste xeito, a expansión cuantitativa dos mercados chegou o seu teito: xa non quedan zonas no mundo para que sexan incorporadas ao mercado mundial, e polo tanto, este camiño como vía de escape á crise económica esta pechada. Agora só cabe unha explotación intensiva, de cualidade das principais forzas produtivas, o ser humano e a terra.

Nos períodos de crises e transformación social como a que atravesamos xorden, desde os sectores oprimidos e empobrecidos da sociedade, alternativas coas que enfrontala.

A primeira coñecida da era do desenvolvemento capitalista foi a de Robert Owen, quen fundou en 1825 a Comunidade de New Harmony en Indiana, onde tratou de levar a practica as súas ideas sobre a organización do traballo e a distribución da riqueza, establecendo o seguro social, bibliotecas, escolas para nenos e adultos, e outras prestacións para os obreiros. Pero o experimento fracasou e tivo que vender o terreo en 1828, perdendo con iso unha boa parte da súa fortuna

Pouco tempo despois xurdiron os falansterios de Fourier, que serían comunidades rurais autosuficintes, como a base da transformación social. Os falansterios crearíanse pola acción voluntaria dos seus membros, que dispuña de terras para agricultura e para diversas actividades económicas, para vivendas e para unha gran casa común. Só houbo unha experiencia industrial de Jean Baptiste Godin, que callou un curto período de tempo.

Até este momento, os filántropos como Godin ou os chamados socialistas “utopicos” como Fourier ou Owen pretendían transformar as penosas condicións de traballo que xeraba o capitalismo na súa expansión. Son exemplos máis radicais do que facían as sociedades filantrópicas, amortecer os elementos máis duros dun capitalismo en expansión.

As únicas experiencias que estaban ligadas a este carácter “socialista” da proposta, e que “sobreviviron” ate agora foron os kibbutz creados a partir do chamado “sionismo socialista”, e fixérono porque foron os cimentos do actual estado de Israel. Despois dun éxito inicial como experiencias “igualitarias” e “sustentables” (por utilizar un termo actual), están inmersas nun proceso de privatización e de rexeitamento do “igualitarismo” que lles deu orixe.

Nos comezos do século XX, e coa expansión do capitalismo a todo o mundo, e o desenvolvemento do imperialismo e as clases medias urbanas, un sector da socialdemocracia alemá con E Berstein á cabeza, elaboran a teoría da vía gradual ao socialismo, que parte do feito de que a clase obreira é maioritaria na sociedade, e o parlamentarismo permitiralle dominala. Nas palabras de Rosa Luxemburgo, a proposta de Berstein procuraba encher o océano de limonada “vertendo vasos de limonada no mar”.

A I guerra de 1914, o crack do 29, as ditaduras fascistas e a II guerra, desatadas contra a clase obreira e contra todas as organizacións que de calquera xeito puidesen paliar as desastrosas condicións dos traballadores e os pobos, deixaron ben claro que tanto as vías gradualistas ao socialismo, como os remiendos filantrópicos ou as experiencias de “socialismo utópico”, eran iso, utópicos. A burguesía imperialista non admitía a menor marxe de manobra e non dubidaba en recorrer ás súas dúas ferramentas máis brutais para saír da crise que ela xerara, a guerra e o fascismo.

Nos 60, tras o boom da economía mundial da postguerra, e ante os primeiros síntomas do seu esgotamento, xurdiron os movementos hippies que, a través das comunas que se estenderon entre amplos sectores da mocidade occidental, buscaban unha alternativa a un sistema que estaba a xerar guerras como a do Vietnam. O final do movemento hippie é de todos coñecido.

Mentres, na America Latina, en Asia e nos países do chamado “terceiro mundo”, é dicir, as colonias do imperialismo danse un proceso de liberación nacional. Son as guerras de liberación de Alxeria, Vietnam, Cambodia, Laos, Sahara, etc., etc. Son os anos do auxe das guerrillas en América Latina baixo o influxo da revolución cubana, que buscan unha saída a unha crise da que se empezan a ver os seus primeiros síntomas, e que estalase no 72 e 73.

Sen querer facer un balance das experiencias históricas dunha procura de alternativas ao sistema desde sectores sociais que non son a clase obreira -sería motivo dun estudo moito máis amplo-, esta relación só pretende establecer unha primeira tese: non é a primeira vez que ante a crise do capitalismo cada sector social agredido, golpeado e empobrecido procure, por todos os medios, unha saída á súa situación. Ningunha clase nin sector social desaparece sen resistencia.

A fase imperialista do capitalismo

Atopámonos nunha fase moi concreta do capitalismo imperialista, na súa fase de decadencia; na que o dominio do capital financeiro e as grandes multinacionais bate día si e día tamén coas fronteiras e os estados nacionais, que son un freo ao seu desenvolvemento.

Porque esta é a contradición central na que nos situamos: o capital é xeneticamente internacional, e polo tanto “odia” as fronteiras, os aranceis, os limítes á súa expansión; pero as burguesías son xeneticamente nacionais, e necesitan das fronteiras para protexer os seus intereses, ben contra os competidores externos, ben contra o inimigo interno, a clase obreira e o pobo.

Nesta contradición permanente, nun período de crise, as burguesías comezan por levantar fortes fronteiras nacionais que lles protexan das agresións externas, da invasión de capitais máis poderosos. Péchanse sobre se mesmas.

A fase imperialista do capitalismo tamén é a fase na que o dominio do capital financeiro exprésase no dominio dunhas nacións sobre outras, duns estados sobre outros. O colonialismo directo do século XIX é substituído pola independencia formal, política dos estados, pero a súa dependencia cada vez máis absoluta das potencias imperialistas, nun proceso inevitable pero non pechado.

Dito doutra forma, o capital imperialista no século XX e o XXI domina por intermediación das burguesías “nacionais”, nunha dialéctica constante de loita e predominio. As burguesías nacionais foron reducidas a nivel de dependentes, pero como burguesías que son sempre queren o seu parte da plusvalía extraída aos traballadores.

Sempre deixan a mellor parte para a potencia imperialista de quenda, pero sempre buscan “rapiñar” parte dos lucros imperialistas. Doutra maneira, non se entendería a aparicion constante nas semi colonias de dirixentes populistas (non hai semi colonia no mundo que non teña o seu Peron, o seu Ghandi, o seu Chavez ou o seu Sukarno ou o seu Mugabe), que a cabalo sobre as aspiracións reais das masas, queren facerse “socios” do imperialismo, deixando de ser “súbditos”.

E para iso, recollendo lexítimas aspiracións das masas, sitúanse como Bonapartes, fora das clases sociais, representando á “nación” fronte ao “imperio”, que levan o progreso á “nación”, e facendo eixo nos aspectos máis pequeno burgueses das aspiracións das masas populares, especialmente o campesinado, posto que a gran burguesía deses países están absolutamente ligados ao imperialismo, e a clase obreira tende a ter a súa política independente.

Política agraria imperialista

Os países imperialistas fomentan a súa soberanía nacional alimentaria, protexendo dunha maneira sistemática o seu campesinado, que na súa maioría hai anos que se converteu en burguesía.

Na Francia, tras a revolución de 1789, a reforma agraria profunda que se realizou provocou a aparición dunha burguesía agraria, na Gran Bretaña tanto a Revolución de Cronwell como a chamada “gloriosa” revolución -que non foi máis que o pacto entre os terratenientes feudais e a nova burguesía en ascenso- tiveron como obxectivo transformar a produción agrícola feudal en capitalista e sentar as bases para a revolución industrial posterior. Nos EE UU, o seu paso directo ao capitalismo fíxose sobre a base dunha repartición das terras supostamente baleiras do oeste.

En todos os casos, as reformas agrarias permitiron á aparición dun novo sector da burguesía, a agraria, que constitúe, coa clase media urbana, a base social das democracias occidentais. Non é por casualidade que o esencial dos orzamentos da Unión Europea váiase á PAC (Política Agraria Común), a subvencionar a produción agrícola do campesinado europeo.

A PAC acapara perto de 50.000 millóns de euros anuais, o 50% do orzamento comunitario, polo que non é de estrañar que sexa na PAC onde os choques entre as potencias que compoñen a UE sexan dos máis duros.

Aínda que en Europa a porcentaxe da poboación no campo sobre o conxunto sexa minoritario, e en países como Gran Bretaña ou Alemaña non chegue sequera ao 5% da poboación, non resta que desde un punto de vista económico, a achega ao PIB é importante, como político e social teñan un peso superior á poboacional.

A PAC contribuíu ao crecemento económico, garantindo a subministración dunha ampla gama de produtos alimenticios de calidade tentando que os prezos sexan razoables. A UE converteuse no primeiro importador e o segundo exportador de produtos agrícolas a nivel mundial.

A “soberanía” alimentaria é, en fin, desde o punto de vista imperialista (en Xapón dase o mesmo proceso,  ser a 2º economía do mundo, permítelles adoptar medidas de soberanía alimentaria respecto da súa produción agraria “estrela”, o arroz), máis do mesmo, políticas defendendo a un sector da produción en detrimento de outros países.

Se esta contradición dáse entre potencias imperialistas como as existentes entre os USA e á UE achega do plátano e o banano, son “guerras comerciais”. Se esta contradición dáse entre as potencias imperialistas e as semicolonias, falamos de loita de liberación nacional.

Campesinado e liberación nacional

O campesinado como grupo social é a quintaesencia desa concepción de “nación” por encima das clases. Así, cando se fala do tema, esquecese sistematicamente que no seu seo hai diferenciación de clases. Nun informe  da OIT, no mundo hai mil cen millóns de persoas no rural, dos que a metade son asalariados con rendas e condicions sociais inferiores aos pequenos propietarios.

Desde un punto de vista simbólico, o campesiño non explota aos seus empregados, porque normalmente o seu enfrontamento co terrateniente, e agora a gran multinacional agroalimentaria, ocultan o seu verdadeiro carácter de pequeno propietario cunha renda, en moitas ocasións, inferior á dun obreiro industrial.

Desta maneira, o campesiño, como o pequeno comerciante ou o pequeno industrial, preséntase diante da clase traballadora como un elemento emprendedor, arriscado fronte ao conservatismo dos obreiros, que “só” defenden o seu salario, a súa xornada laboral, mentres eles xeran emprego, son a base social da “nación”, do seu progreso.

Nas potencias imperialistas este pequeno ou mediano campesiño defende os seus intereses, habitualmente a través de partidos de dereita ou de extrema dereita, posto que o peche de fronteiras, impulsado polas mesmas multinacionais que saquean o mundo (os USA e a UE son os mercados máis pechados do mundo), faise sobre a base de subvencións do estado que abaratan custos e o desenvolvemento tecnolóxico permiten producir nunhas condicións mellores que nos países semi coloniais (por exemplo, produtividade agrícola en Suecia multiplica por dez a media mundial). A defensa da “nación” imperialista é a defensa dos intereses imperialistas.

Pola contra, a debilidade económica, e a súa dependencia do imperialismo para case todo, fai que nas semi colonias o campesiño pobre non teña a menor proteccion, primeiro da rapiña das multinacionais, e segundo, da competencia dunha produción agrícola tecnificada e altamente produtiva.

Isto convérteos na base social das loitas da liberación nacional, posto que pecharse sobre si mesmos nestas economías protexe os mercados nacionais da invasión “estranxeira”, imperialista. Romper co imperialismo permitiríalles unha economía autarquica e, poren, segundo as súas ilusións facer o que fixeron os campesiños europeos e norteamericanos fai 200 anos, a revolución burguesa que lles deu a propiedade da terra.

Soberania alimentaria e liberación nacional

“A soberania alimentaria é o DEREITO dos pobos, dos seus Países ou Unións de Estados a definir a súa política agraria e alimentaria, sen dumping fronte a países terceiros…

“ Fai falta, baixo a égida das Nacións Unidas, dotar estes intercambios dun novo marco… “

Da Declaracion de Via Campesiña sobre a Soberania Alimentaria.

A pregunta ante esta declaración de intencións é ben evidente: quen pode garantir é soberanía, eses dereitos dos campesiños e consumidores. A mesma declaración contesta: “baixo a égida das Nacións Unidas”.

Francamente os redactores da Declaración ou son uns inxenuos ou son uns canallas. Por que fiarse da ONU, é dicir, o agrupamiento de estados dominados polas potencias imperialistas, onde tres das máis saqueadoras do mundo, os USA, a Gran Bretaña e Francia, teñen dereito de veto no Consello de Seguridade, é porse en mans dun organismo que, ou ben, avala ataques a países semicoloniales ou ben coa súa impotencia, permite que se destrúan outros.

Desta maneira converten en papel mollado as promesas de “soberanía” alimentaria, ao chamar a confiar nun organismo imperialista: “a raposa gardando o galiñeiro”, podería titularse a Declaración.

Ao revés do que defenden, a soberanía alimentaria, é dicir o dereito a definir unha politica agraria e alimentaria, sen intrusiones das multinacionais e as potencias imperialistas só se pode lograr rompendo cos organismos que as representan, coa ONU, co TLC, coa UE, etc., e avanzando en verdadeiras unións territoriais en pé de igualdade. Federacións democráticas de estados e nacións que rompan o esquema de dominación imperialista que hai hoxe no mundo.

Este camiño só ten un nome, o da independencia nacional real do imperialismo. A soberanía alimentaria só é concebible nun marco de verdadeira soberanía nacional, por iso o primeiro eixo da loita por eses dereitos debe ser a denuncia e o combate contra os organismos impostos polas multinacionais, comezando pola ONU. Xusto o contrario do que fai a declaración de Via Campesiña,.

Entregar toda a confianza na ONU é entregarse aos estados que representan a Monsanto, a Nestle, a Pescanova -non esquezamos que o problema da terra é moi semellante ao da explotación dos mares-, é dicir, ás multinacionais agroalimentarias, e poren, contraditorio polo vértice co termino soberanía alimentaria, salvo que por ela enténdase a estreita defensa do dereito do campesiño propio a enriquecerse máis que os veciños.

Un exemplo desta contradiccion na Galiza produciuse coa destrución de 25 mil litros de leite de gandeiros portugueses, máis barata que a galega; para as organizacions patronais gandeiras galegas “a soberanía alimentaria” dos gandeiros galegos é máis “soberanía” que a dos portugueses.

O mercado garantía da soberanía alimentaria e nacional

Como se viu, a soberanía alimentaria (“o DEREITO dos pobos…”) nos estados imperialistas esta relativamente garantida e protexida polas normativas tanto internas, como a da UE a través da PAC. A soberanía dos estados imperialista garante uns mínimos ingresos ao campesinado.

E como se denuncia desde todos os ámbitos, nos estados semicoloniales, esta soberanía non existe. Son os organismos internacionais, desde o FMI até a OMC, desde a ONU até o BM, os que coas súas políticas neoliberais, liberalizadoras, as que impoñen as normas pola que se rexe o saqueo da terra e o mar a nivel mundial.

A burguesía en todas as súas revolucións do século XIX procurou estender a propiedade e a produción capitalista a todos os ámbitos da economía e a sociedade, e pola vía da reforma agraria á terra. Nos estados máis desenvolvidos isto conseguiuse plenamente. Non así nas nacións que por calquera motivo non foron capaces de completar o seu proceso de independencia nacional, e a reforma agraria, como outras moitas reivindicacións democráticas, no mellor dos casos ficaron no medio camiño; mais as leis do mercado capitalista entraron na produción agraria, introducironse e foron destruíndo todas as formas de produción previas en practicamente todo o mundo.

As loitas de liberación nacional de mediados do século XX abriron en moitas nacións a expectativa da reforma agraria, e así sucedeu, por exemplo, en practicamente toda América Latina, onde se reproduciron diversas versións legais de reforma agraria.

O capital entraba definitivamente na terra e púñaa ao seu servizo, nun proceso agudizado nos últimos anos, coa aparición do bio combustibles, as crises financeiras, a procura de alternativas ao petróleo, etc., que levo a fraccións do capital non ligado directamente á produción agrícola a fortes investimentos no campo, terminando cos poucos restos de produción a pequena escala que existían.

A reforma agraria, en todas as súas variantes puras ou desvirtuadas, cumpría o seu papel histórico: servira para levar ao capitalismo ao campo. E como todo proceso capitalista, actuaron as leis deste sistema de concentración e centralización de capital.

Da mesma maneira que o capital na súa orixe disolveu aos gremios para liberar man de obra barata e “libre” para ser explotada polos capitalistas, e xerou unha ampla pequena burguesía que foi desaparecendo coas fusións e a aparición do gran capital, no campo, a repartición da terra que supón a reforma agraria só é a precondición para a aparición de grandes capitalistas na produción agraria.

As leis de mercado nas que se basea a reforma agraria -división da propiedade da terra- só teñen un final, a concentración e a centralización do capital agrario en poucas mans. É unha lei intrínseca ao capital, vulgarmente coñecida como “o peixe grande cómese ao pequeño”.

A definición da Soberanía Alimentaria como o dereito dos pobos a defender a súa política agraria e alimentaria é contraditoria coa existencia do mercado. As leis do mercado –“a man escura do mercado”, en definición do Adam Smith- son inexorables e automáticas, e non admiten control: só garanten que os capitais mellor investidos van ter unha rendibilidade superior, e, tarde ou cedo expulsan da produción aos capitais peor investidos. A concentración e centralización do capital producirase e os gobernos lexislaran para que este proceso sexa máis ou menos traumático.

A única garantía dunha verdadeira Soberanía Alimentaria para os pobos é acabar coas leis de mercado capitalistas, as mesmas que provocaron a desaparición do artesanado, que nos países imperialistas concentraron a produción até extremos de monopolio en moitas ocasións, que saquean a terra e o mar na procura constante de investimentos rendibles. Son, en fin, as leis do capitalismo que non garanten a soberanía de nada, posto que se basean na loita a matar polo control da produción e do excedente xerado por ela.

Fronte a este caos, a concepción de Soberanía defendida actualmente é unha volta atrás: é unha ilusión en que “calquera tempo pasado foi mellor”. Unha ilusión na repartición da terra, como da produción, en que “o pequeno é hermoso”, por utilizar unha definición dun economista dos 50/60, Schumpeter, elaborada contra a suposta concepción marxista de que “o grande e colectivo é o mellor”.

Nun remedo das experiencias propostas nas orixes do capitalismo para superar os desastres xerado por este, as propostas de control de prezos, de proteccionismo, de defensa de dereito a consumir e a producir o que se queira, sen cuestionar a esencia anárquica e depredadora do mercado converte en papel mollado, nun saúdo á bandeira para incautos, toda proposta de Soberanía que non atenten contra as bases mesmas do sistema capitalista, contra o mercado e a propiedade privada dos medios de produción.

A única garantía do dereito dos pobos a unha alimentación sa é a de acabar con estas bases, e a proposta campesiña de máis propiedade e máis mercado só conducen en dirección contraria.

Quen, entón, pódeo garantir?

O dereito á alimentación sa (que non é o mesmo que Soberania Alimentaria), como á vivenda, á sanidade ou á educación, é, por dicilo dalgunha maneira, un “dereito biológico” do ser humano. Son dereitos básicos.

Da mesma maneira que a vivenda non se garante con máis mercado, da mesma maneira que a privatización da sanidade só conduce a converter a saúde nun negocio, de igual maneira que a privatización da educación expulsa do ensino aos máis pobres, a privatización da terra que supón a reforma agraria só conduce a que o dereito á alimentación queda en mans dos propietarios, grandes ou pequenos, da produción agrícola.

Ao ser dereitos básicos da poboación, e non un negocio, só un estado que non este ao servizo dos propietarios e do mercado pode camiñar na planificación democrática e racional da produción. O mercado, sexa no sector que sexa, só paga ao mellor investidor, ao máis produtivo, non ao que xera unha produción ao servizo das necesidades sociais, senón ao que produce nas mellores condicións respecto dos seus competidores.

Acabar con este caos na produción supón acabar coa propiedade privada e planificar en función dos intereses sociais, que é o significado do concepto “socialismo”: o conxunto da sociedade é a quen ten que determinar qué, cándo e cómo se produce, nengún sector da sociedade pode impor ao conxunto esas decisións, e menos, facelo en función da rendibilidade dos seus investimentos.

Galiza, a 25 de setembro de 2008

1. Logo de case dous anos de ataques sen precedentes aos traballadores, aos xovenes, aos parados, aos inmigrados, o goberno Prodi quizas chegou o final do seu percorrido. A causa do fin deste goberno o choque intestino entre grupos politicos, sectores e aparellos do Estado burgues (maxistrados e parlamentarios), un choque entre bandoleiros alimentado pola falta de acordo ao redor dun mecanismo electoral diferente, capaz de garantir, de xeito máis eficaz, a estabilidade parlamentaria das coalicións de alternancia burguesa. A incriminacion do ministro da Xustiza Mastella, e de toda a súa familia parental e politica (faísca que levou ao actual estalido), saca a luz, por enesima vez, o entrelazamento inextricable entre negocios licitos e ilicitos nun sistema social, o capitalismo, baseado pola súa natureza sobre a explotacion do traballo asalariado e sobre a corrupcion que florece nos aparellos politicos e estatais destinados a administrar os beneficios da burguesia. Esta crise politica colócase no escenario da crise financeira mundial e no cadro máis xeral da podremia deste sistema que, para aumentar os lucros dun puñado de persoas continua producindo matanzas, tanto nas fábricas como nas frontes das guerras coloniais.

2. Varias son as hipotesis da conclusion desta crise: a adquisicion dalgun senador para sosten do goberno, na usual compravenda parlamentaria; un goberno “tecnico” ou “institucional” para sancionar unha nova, e todavia mais estafadora, lei electoral; novas eleccións dentro de poucos meses. A conclusion dependera do resultado do choque en curso no parlamento, hoxe mais que nunca acorde coa definicion feita por Rosa Luxemburg de “galiñeiro da democracia burguesa”.

Ningunha destas conclusións é vantaxosa para os traballadores. A continuidade deste goberno permitiria a Prodi levar adiante aquelas medidas de guerra social e guerra militar (deica pouco sera votado a refinanciacion das misións militares) que o imperialismo italiano impón ao goberno. Un goberno de transicion continuaria con estas politicas e só serviria para preparar novos mecanismos electorais para garantir ao proximo goberno burgues unha mais adoitada base parlamentaria para evitar contratempos e asi poder concentrarse mellor no seu traballo anti-obreiro. Novas eleccións levarian á vitoria dun dos dous polos da alternancia burguesa e á constitucion dun executivo que, prescindindo de quen o dirixa, recolleria o “exemplo” de Prodi e desenvolvería as politicas solicitadas pola patronal para facer pagar a crise economica do capitalismo aos traballadores.

3. Neste marco, resultan grotescas as declaracións dos dirixentes de Refundacion Comunista. Despois de votar e apoiado cada medida anti-popular de Prodi, mesmo as medidas racistas e a persecucion dos inmigrados, os dirixentes de Refundacion declararon hoxe que a interrupcion prematura da lexislatura impediria aquela “gran redistribucion social” que anuncian como ” inminente “, de dous anos a esta parte, para facer tragarlles aos traballadores os sacrificios. Giordano[1] tamen dixo que a posible caida de Prodi seria debido á conspiracion de presuntos sectores ” reaccionarios” da burguesia, asustados pola influencia exercida por Refundacion sobre este goberno.

A realidade é ben diferente: a burguesia, os seus sectores principais, non conxuraron contra o goberno. Hoxe en coro toda a gran prensa burguesa (da Repubblica ao Correr della Sera, da Stampa a Il Sole 24 Ore), definen “irresponsable” o paso de Mastella[2]. A gran burguesia apoiou desde o principio a este goberno porque sabia que levaría adiante un violento ataque aos traballadores sen producir unha adecuada reaccion social, por medio do papel de colchon desenvolvido polas burocracias sindicais (Cgil á cabeza) e das burocracias socialdemocratas (Prc, Sd, Pdci, Verdi[3]). O que prefire hoxe a gran burguesia non é, polo tanto, unha volta de Berlusconi (ao cal, con todo, aceptaria, se é necesario, como fixo nos anos pasados), senón mais ben un menor espiritu pendenciero no “galiñeiro parlamentario”, (conseguido por unha lei electoral diferente) e, se é posible, o relanzamento desta mesma formula de goberno, eventualmente cunha nova coalicion entre o recien nado Partido Democrata[4] de Veltroni e o futuro partido socialdemocrata para cuxa fundacion traballan os catro partidos da esquerda, o Arcoiris[5].

Todos os gobernos son bos para a patronal sempre que sexan capaces de tutelar os lucros das empresas: e a formúla do centroesquerda revelouse, ata agora, a mais eficaz en tal sentido, pois é aquela preferible no xogo da alternancia entre os dous polos. Xogo que, en todo caso, garante á burguesia vencer sexa como sexa, como un xogador de ruleta que apunta ao mesmo tempo sobre o vermello e sobre o negro, sobre o par e sobre o impar.

4. Os feitos destes meses e os desenvolvementos destes dias confirman a leccion de toda a historia do movemento obreiro; leccion que recuperamos e defendimos desde o nacemento da nosa organizacion, a partir dunha escision de Refundacion Comunista, en abril de 2006 (saímos mentres outros dirixentes daquel partido preparáronse para a reparticion dos cargos): non hai goberno amigo dos traballadores no capitalismo, non hai posibilidade de “condicionar” os gobernos da burguesia, o papel dos comunistas é desenvolver a oposicion a cada un destes gobernos para preparar as relacións de forza necesarias para derrocar este sistema social e os seus gobernos e abrir paso a un goberno dos obreiros para os obreiros. É un camiño longo e dificil pero, como se ve, non hai atallos.

Poren, hoxe corroboramos que ningunha das solucións que pode saír do galiñeiro do parlamentarismo burgues pode satisfacer as esixencias, tamen inmediatas, das masas populares. O epicentro do choque non esta entre as cadeiras de brazos aterciopelados de Mastella, Dini e D´Alema: o epicentro esta na loita de clases nas rúas e nos lugares de traballo, na reanudacion da conflitividade obreira que foi afogada nestes dous anos (cunha disminucion historica das horas de folga) pola ausencia dun gran sindicato de clase e un partido comunista con influencia de masas.

Fai falta entón partir das loitas e das experiencias xa en curso de oposicion de clase ao goberno, para construír un gran sindicado combativo e non pactista, e un partido comunista revolucionario. Fai falta unir aos traballadores, os precarios, os parados, os traballadores inmigrados, ao redor dunha plataforma reivindicativa que derroque todas as politicas sociais e militares dos gobernos de centrodereita e centroesquerda que se alternaron nestes anos. E, sobre estas bases, tambien construír, onde sexa posible, unha representacion do mundo do traballo nas institucións burguesas, para utilizalas como tribuna das loitas. Aquela tribuna que ata agora falta non só pola responsabilidade das burocracias socialdemocratas, senón tambien polas oscilacións daquelas organizacións como Esquerda Critica de Turigliatto[6] (que se define non ao azar “tendencialmente á oposicion”) ou como as minorias do PRC que, cos seus parlamentarios, ata hoxe apoiaron as principais medidas do goberno ou non avanzaron mais aló dunha loxica de abstencións, non participacións ao voto. Ou, como máximo, mais aló dalgun raro voto contrario (pero só cando foi irrelevante na aritmetica parlamentaria).

5. O epicentro da loita de clases esta fora do parlamento e dos seus choques interiores, esta no desenvolvemento das mobilizacións dos traballadores. En canto ás eleccións, case indubidablemente anticipadas (a proxima primavera ou, no caso de gobernos de transicion, á seguinte), constituiran, neste marco, un momento secundario pero en todo caso posible de batallar polos comunistas. Como PdAC estamos dispostos, na autonomia do noso proxecto revolucionario global, á constitucion de bloques electorais con todas as forzas que se colocasen estratexicamente fora dos dous polos da alternancia burguesa e estaran listas a construír unha firme e real oposicion de clase á burguesia nos lugares de traballo, nas rúas e tamen no parlamento.

Roma, o 22 de xaneiro de 2008.

[1] O secretario de Refundacion Comunista.

[2] Cuxo partido - Udeur - quitoulle a confianza ao goberno.

[3] Partido da Refundacion Comunista, Esquerda Democrata, Partido dos Comunistas Italianos, Verdes.

[4] Resultado da unificacion dos herdeiros do vello Partido Comunista e da vella Democracia Cristiá.

[5] Ver nota 3.

[6] Franco Turigliatto é un senador do O seu elixido por Refundacion Comunista

1.- A crise financeira e monetaria nos EEUU é o colmo do carácter especulativo do sistema capitalista (D-D’), chegando ao extremo de facer préstamos que saben incobrables. Mais é expresion tamén dunha crise social interna de gran calibre, expresado nos límites de consumo da clase obreira ianqui pola súa caída da renda de xeito absoluto.

Se centos de miles de traballadores ianquis xa tiñan que escoller entre pagar os alugueres da vivenda e comer; e a sanidade converteuse nun luxo, as hipotecas subprime son, directamente, o remate para esa clase obreira, que se vai quedar directamente sen casa, ao non poder pagar a hipoteca.

2.- Fronte a ela saíron todos os bancos centrais, comezando polo Europeo, ao resgate de especuladores e financeiros, inxectando no sistema miles de millóns euros.

3.- A gravidade da crise non vén só polas hipotecas “lixo”, que afectan a unha pequena porcentaxe de prestámos, senón pola conxuncion de diversos factores, algúns ligados ao mercado hipotecario, a chamada “burbulla inmobiliaria” que nos EEUU levaba máis dun ano á baixa.

A crise estructural do imperialismo ianqui é a que esta no fondo da crise, a desindustrializacion masiva do capitalismo norteamericano, converténdolle nunha economia absoluamente dependente do resto do mundo.

EE UU hoxe son o país máis debedor do mundo, o funcionamento da súa economía dependen de prestámos que desde Europa e Asia fánselle constantemente, para alimentar un capital cada vez máis parasito, baseado na especulacion e no gasto militar.

A iso hai que unirlle a derrota economica e politica que supón a invasion de Iraq, que é un buraco sen fondo alimentando o deficit orzamentario que sofre xa de xeito crónico.

4.- Ata a data, o imperialismo yanki tiña un mecanismo infalible para exportar a crise: a hexemonia monetaria; todos querían dolares, todos os pagamentos de materias primas efectuábanse en dolares, o dólar era o refuxio en caso de crise, financiando o endebedamento interno ianqui e exportando as crises e a inflacion.

Con “darlle á maquinita” modificábanse os prezos das materias primas, devaluábanse moedas desde a Reserva Fedaral, etc.

Pero o dólar esta perdendo ese carácter hexemonico, que ligado ao carácter debedor da economia ianqui, pon a esta contra as cordas en canto aparecen os primeiros signos de crise.

5.- A aparicion do euro supón xa máis do 20% das reservas de divisas do mundo, e cada vez é máis utilizada nas transaccions, paises como Rusia, China, Venezuela, etc., efectúan unha parte importante dos seus pagamentos de petroleo e gas en euros.

A pesar da vontade politica dos dirixentes europeos, de “non competir co dólar”, a realidade é que calquera capitalista, banqueiro ou especulador que ve como o dólar non esta apoiado por unha economia forte, senón por unha economia basicamente endebeda, ve no euro (como o yen ou o franco suízo) unha alternativa, limitando de xeito obxectivo a capacidade de reaccion do imperialismo ianqui ante as crises.

Deste xeito, a exportacion que facia antes das crises, agora vólvense contra eles mesmos, contra o interior, convirtindo-lle no eslabon débil da cadea imperialista, cunha polarizacion social interna só comparable aos países chamados “terceiro mundistas”: a porcentaxe na diferenza entre os ricos e os pobres en EEUU é moi superior a cualquera outro país imperialista. O desenvolvemento desta polarizacion dependerá do comportamento das forzas sociais en conflito, da actitude da clase obreira e da capacidade para xerar unha alternativa a un capitalismo que vai, como o xogo da Oca, de crise en crise.

6.- Acabouse o recurso o dólar para resolver as crises á conta de exportalas, agora a endebedada economia ianqui ten que enfrontar as súas crises como cualqueir outro, a pelo; ou, polo peso político e militar que ten aínda a nivel mundial, na procura do apoio dos outros dous grandes eixos imperialistas, Europa e Xapon (e “confiando” en que China e Asia non decidan pasar a euros as súas reservas). A súa dependencia é financeira, comercial e social, por moito que o seu cine -feito e producido maioritariamente por non norteamaricanos- propagandice o “modo de vida ianqui”, e o “seculo americano” dos neocons de Bush.

A crise financieira recente non foi parcheada pola Reserva Federal que achegou aos mercados financeiros a metade que o BCE, senón pola UE, que viu aos bancos franceses e alemáns en perigo, e metiu grandes cantidades de diñeiro nos mercados.

E isto, en economia e en politica, págase. Ningun capitalista, por pequeno que sexa, dá duros por pesetas; o xudeo de Venecia quixo cobrar en carne e sangue o que non podía cobrar en diñeiro, e era “xudeo”, é dicer, un marxinal da sociedade medieval.

7.- E nisto, pariu a avoa. Rusia, co aval de China e o grupo de Shangai (países centroasiaticos da ex URSS) vai e pon a súa bandeira no Ártico e renova os voos militares intercontinentais.

Os intentos do imperialismo occidental, con Alemaña á cabeza, de semicolonizar Rusia e China chocan cunha realidade obxectiva, as clases burguesas xurdidas nestes países coa restauracion do capitalismo teñen tres ferramentas craves herdadas do estado obreiro para oporse, unha, uns potentes exércitos, con armamento nuclear, capaces de golpear ao imperialismo nos seus centros de poder sen necesidade de acudir ao terrorismo, dous, unha man de obra moi barata e moi cualificada, tres, unhas reservas de materias primas intactas por haber estado alleas durante anos ao malgasto que supón o capitalismo.

Se a iso unímoslle a acumulación primitiva de capital efectuada polas mafias ao longo destes anos, e a máis que evidente debilidade do imperialismo hexemonico ata a data, o ianqui, atopamos unha resposta á agresividade de Rusia e China hoxe, que piden a súa parte na torta e pon as súas cartas nucleares sobre a mesa da negociacion.

8.- Unha das primeiras consecuencias da crise financeira deste verán, é que pon de manifesto que o caos da a OMC de Seattle a comezos de século é a norma, por moito que a guerra contra o terrorismo desatada tralos atentados do 11 de setembro quera arranxalo: caos que hoxe redunda no aumento das contradicións interimperialistas e o incremente do “desorde mundial”, acelerada pola decadencia do imperialismo ianqui.

O que parecía un verán anodino e sen grandes acontecementos mundiais, resolveuse ao final : a economía ianqui esta tocando fondo aumentando de xeito exponencial a polarizacion social e politica que xa se vive desde os atentados do 11 de setembro.

Galiza, 27 de agosto do 2007

Roberto Laxe

(este traballo foi redactado no verán de 2003, como base para unha discusión interna en EU-IU)

O neoliberalismo como proxecto globalizador, mantén o seu dominio no planeta, esperamos que sexa momentáneo, en tódolos campos, político, económico, social, ideolóxico-cultural. O seu obxectivo é, nunha situación de crise como a que atravesa o sistema capitalista, facer recaer as consecuencias da mesma sobre a maioría da poboación para acada-la revalorización do capital, fundamentalmente do transnacional e financieiro; polo tanto para as forzas da esquerda, que son aquelas que teñen como selo de identidade e proxecto estratéxico a loita pola desaparición do capitalismo, é unha necesidade organiza-la resistencia en todos os ámbitos, contra do mesmo, e derrotalo

Ó neoliberalimo enfróntanselle cada vez máis cidadáns conscientes de que as súas políticas de todo orde só conducen á barbarie, á exclusión de amplos sectores da población, á fame en grandes áreas do planeta, á perda de dereitos sociais e políticos, á conculcación sistemática dos dereitos humanos máis elementais, tanto nos países do chamado centro e en maior medida na periferia do sistema.

Asistimos pois, a un amplo proceso mobilizatorio que engloba a grupos sociais moi diferentes, desde importantes sectores do movemento obreiro, a organizacións labregas, pequena burguesía urbana …e sobre todo homes e mulleres novos a quen o neoliberalismo hipoteca o seu futuro; é un movemento dunha grande amplitude e complexidade, tamén no Estado Español e Galicia, e que reclama dun xeito incipiente, á necesidade de buscar alternativas ó sistema capitalista.

Un segundo aspecto a destacar é que o neoliberalismo esta a perder a súa iniciativa política; son agora os sectores populares quen a teñen, e o neoliberalismo como doctrina, as persoas que o impulsan e as institucións que o impoñen, atópanse con dificultades para remonta-la marea humana que se lles enfronta, o chamado movemento contra da globalización neoliberal, aínda que non debemos minusvalorar os intentos por parte da socialdemocracia e outros sectores, incluídas as burocracias sindicais, por integrar iste movemento no sistema.

Un terceiro aspecto é o fracaso do neoliberalismo para remonta-la crise capitalista iniciada a metade dos anos 60; a pesares da dureza das medidas económicas de tipo monetarista, do desmantelamento dunha parte dos dereitos sociais conseguidos polos traballadores na fase expansiva do ciclo, do recurso sistemático ás privatizacións, das constantes fusións entre empresas e en tódolos sectores da economía eliminando competidores…, a realidade é que a recesión económica e as crises, golpean as economías dos países máis desenvolvidos, EEUU, Alemaña, Xapón, Francia, Holanda, Italia…e ós antano chamados “tigres asiáticos” e os en tempos “emerxentes” como Argentina, México e Brasil; debemos ademais ter en conta para completa-lo cadro, o descalabro da chamada “burbulla tecnolóxica”, que “volatilizou” cantidades inxentes do aforro familiar en numerosos países, que un número importante de grandes empresas norteamericanas e sectores produtivos foron á quebra ou sufriron importantes remodelacións, deixando na rúa a máis dun millón de traballadores/as, e un sector como a automoción, mascarón de proa e xénese do desenvolvemento capitalista na primeira potencia industrial, con empresas tan representativas como a Ford, Chrysler e General Motors, atópanse en graves apretos; a segunda delas absorvida pola alemana Daimler e a terceira con problemas financieiros despois de facerse co complexo surcoreano Daewo, tamén quebrado, e os problemas de Fiat da que posee un 20% e no verán de 2004 terá que dar desposta sobre facerse ou non co resto; todo isto leva a General Motors a presentar un déficit de 19.000 millóns de dólares no seu fondo de pensións, o equivalente o seu valor en bolsa, e outro de 51.000 millóns no de saúde para activos e xubilados.

Se percorremos algúns dos países do G-7, vemos que a situación non é mellor, as quebras de Parmalat, Fiat, Alitalia e Cirio en Italia de Alston, Moulinex, Metaleurop, Air Lib, GIAT, e outras importantes empresas en Francia, e a caída xeralizada do índice de produción industrial, así o indican; para calquera marxista este índice, xunto coa formación bruta de capital(1), son os fundamentais que indican a verdadeira situación dun país e do mundo. Estes índices en negativo, en “coctel” cunha elevada débeda, indícannos a posibilidade dun inminente crack en calquera economía.

Numerosos analistas destacan tamén, para completa-lo cadro, a posibilidade dunha crise bancaria sobre todo con gran incidencia en Xapón, os propios EEUU e Alemaña, consecuencia da enorme débeda externa dos países da periféria do sistema e das crises “asiática” e rusa. Na Unión Europea pode ser exemplificador, a situación desde hai anos dos tres principais bancos alemans e a súa máis importante compañía de seguros, o Deustche, o Dresdner, o Commerzbank e Allianz, que atravesan por unha situación moi preocupante.

AGUDIZACIÓN DA LONGA CRISE ECONÓMICA QUE SE VEN ARRASTRANDO DESDE MEDIADOS DOS ANOS 60.

Para as forzas políticas da esquerda transformadora é prioritario caracteriza-la crise económica, que dende hai máis de 35 anos afecta ás economías do centro do sistema, e por conseguinte a todo o planeta; saber distinguir o que é fundamental de accesorio, o que é estrutural do coxuntural, cales son as súas causas, pois da caracterización da mesma dependerán as saídas programáticas que plantexemos á sociedade, a nosa política de alianzas a curto e medio prazo e o tipo de organización que necesitamos para facer fronte ás innumerables tarefas que temos por diante.

Caracteriza-la crise pois, non é unha cuestión baladí, é unha tarefa de primeiro orde para todo militante que queira transforma-la sociedade na que vive.

Debemos ter en conta que acertar ou errar na caracterización e na busca de saídas, no caso concreto de Galicia, vai depender que a existencia dunha formación política sexa considerada unha necesidade histórica por amplas capas da poboación, e polo tanto sexa capaz de acrecenta-la súa influencia política e a súa presencia na sociedade e nas institucións, ou se converta nunha forza marxinal, sen proxecto estratéxico propio e sempre cinguidos, na caso de España, nas solucións económicas e de goberno, á forza maioritaria que no imaxinario colectivo segue a ser considerada de esquerdas, aínda que na súa practica cotiá pule políticas neoliberais e de dereitas.

A crise actual é moi ampla, afecta, con ciclos curtos de recuperación, ás principias potencias do sistema capitalista, e como consecuencia diso expándese por todo o mundo, xerando millóns de parados, marxinados, famentos, ata en sociedades que hai poucos anos poñíanse como exemplo dun “desenvolvemento milagreiro”, debido ás acertadas “receitas neoliberais”, Arxentina, Corea do Sur, Mexico, Indonesia….

DIVERSAS INTERPRETACIÓNS DA CRISE

Sobre as causas da crise hai interpretacións variadas. Unha opinión moi popularizada afirma que é o resultado da falla de consumo da poboación, as chamadas crises de subconsumo, como consecuencia dunha política económica que impón unha rebaixa dos salarios para aumenta-lo beneficio. Prodúcese así, nestas circunstancias, unha falla de demanda do consumidor o que trae aparellada unha sobreprodución por parte da oferta e a conseguinte caída da inversión produtiva que se desvia á inversión especulativa de carácter improdutivo. Así pois céntrase a explicación da crise na falla de consumo final da poboación, a falla de consumo como a xénese da crise; non debemos confundir a xénese coas consecuencias de toda crise do capitalismo, que entre outras, está a xeración de subconsumo, pero creo debemos rexeitar con firmeza que a crise actual sexa xerada polo subconsumo.

Sectores da esquerda que aceptan esta causalidade da crise, ven como xeito de superala, en potencia-lo consumo dos traballadores que beneficiaría tanto a estes como os capitalistas, e polo tanto avanzar cara o pacto social con sectores dun capitalismo de “faciana humana”, e combater a outros sectores do mesmo, cun carácter máis depredador; son as solucións socialdemócratas, que consideran, erroneamente, que as súas políticas fixeron posible a época expansiva do capitalismo dos anos 50 e 60 do século pasado, cando a realidade foi que a etapa expansiva do ciclo capitalista, xerada pola destrución de gran número de forzas produtivas na IIª Guerra Mundial e a posterior reconstrución, permitiu determinadas políticas máis redistributivas, que tamén tiñan como obxectivo a integración no sistema de amplos sectores de traballadores/as, que podían ser “seducidos” de non ser así, pola existencia da URSS.

En calquera caso estas posicións levan á clase obreira cara á posturas reformistas e a desarman ideoloxicamente, xa que se lles está a dicir que é posible unha sociedade capitalista sen explotación, e con niveis de redistribución importantes.

A realidade, como xa constatou Marx, é que esta crise xeral esta xalonada de ciclos curtos de recuperación no que os propios capitalistas, a causa da competitividade, fan mingua-lo “exército de reserva industrial”, o que leva a unha suba dos salarios; este fenómeno pode ocorrer sen apenas loita obreira e agúzase cando se produce. No momento en que a taxa de ganancia nun ciclo curto de recuperación descenda, os capitalistas deixarán de investir e comenza unha nova etapa depresiva curta.

A constatación de que no comenzo dunha crise, os salarios son máis elevados e as taxas de desemprego baixas, leva a interpretar a numerosos economistas burgueses e sectores empresariais que é a presión obreira, a suba de salarios, a falla dun importante “exército de reserva” de desempregados, e a construcción gracias a esas circunstancias, dun sistema de protección social, de prestacións, o que se lle chama na linguaxe común “estado de benestar”, os causantes da crise. Pero esta explicación non dá satisfacción á pregunta de por que non se ten recuperado a acumulación ó nivel de hai 40 anos despois das caídas salariais, as reformas laborais o aumento da produtividade e o desmantelamento total nuns casos, e parcial en outros do sistema de protección social. É ademais moi esaxerado atribuirlle os salarios a capacidade para xerar unha crise, de longo calado, con crecementos moi febles, salpicada de recesións e depresións.

Para un marxista, as crises non se xeran no mercado senón na produción; ós capitalistas báixanlles as ganancias e deixan de investir, pechan fábricas, trasladánas, deixan de comprar maquinaria e materias primas, reducen o cadro de persoal, e toda outra serie de medidas.

É certo que os/as traballadoras/es perden capacidade de consumo e que se produce sobreprodución, pero estes dous elementos subconsumo e sobrepordución son resultados e os mecanismos de propagación e profundización da crise pero non explican a causa da mesma.

A CARACTERIZACIÓN DA CRISE PARA A ESQUERDA ALTERNATIVA

A crise actual é resultado da propia contradición que xera o proceso de acumulación capitalista. Contradición entre o capital que se valoriza por medio da explotación dos traballadores/as e a introdución no proceso produtivo da maquinaria que a competitividade intercapitalista lles obriga a empregar. Mentres o traballo vivo é a única fonte do plusvalor, o capitalismo leva adiante o seu proceso de acumulación tendendo a sustituír man de obra por maquinaria, minguando a fonte do mesmo. Deste xeito a taxa de ganancia, que vén determinada pola relación entre a plusvalía e o capital investido (2), tende a descender a medida que se avanza na acumulación capitalista. É o que Carlos Marx chamaba lei da tendencia da caida da taxa de ganancia, que se produce co aumento da composición orgánica do capital, é dicir da relación entre o capital constante e o variable. A tendencia ó descenso da taxa de ganancia é a expresión máis radical da contradición que trae consigo o desenvolvemento das forzas productivas baixo o capitalismo. Este é un sistema tan inxusto, pensa tan pouco no ser humano, que canto máis progreso consíguese, cando gracias á técnica é posible que se traballe menos e a Humanidade viva mellor, por estar este progreso en mans dos propietarios do capital, por non estar socializado, permite que a clase dominante, moi minoritaria, volva iste progreso contra dos/as traballadoras/es, deixando na desocupación, na precariedade e na miseria a unha parte da poboación coas crises que o propio capitalismo provoca.

Atopámonos nunha crise de acumulación, antecedida dunha etapa de forte crecemento, como foi o período que transcorre entre 1944-67, pero non diante da “crise final do capitalismo”; a pesar das súas dificultades actuais, se os traballadores non son capaces de introduci-los cambios estruturais necesarios, e levar adiante procesos revolucionarios, o capitalismo reiniciará de novo o proceso de acumulación.

As xentes da esquerda comprendemos que as crises non levan dun xeito mecánico á destrucción do capitalismo e que se poden dar nun contexto de loita de clases ou noutro de “calma e derrota”. Pero se para nós é importante o estudio das crises é para pula-la loita de clases que todo revolucionario ten a obriga de transformar en revolucións socialistas.

O neoliberalismo, todos os cambios introducidos estes anos no mercado laboral, nas relacións sociais de produción, etc, dicía, ten por obxectivo reiniciar de novo o proceso de acumulación, que levará tarde ou cedo a unha nova crise, máis fonda, que abranguerá a un maior número de países, que destruirá un maior número de forzas produtivas que no período anterior. Estamos nun panorama, en ausencia de enfrontamentos armados directos entre as potencias imperialistas, de crises cada vez máis importantes, que facilitarán as bases de todo tipo para unha accións transformadora, revolucionaria, para avanzar cara o socialismo. Pero este proxecto só se poderá levar adiante se a maioría da sociedade considera que é necesario este cambio e que hai que construir unha nova sociedade alternativa o capitalismo. Por iso a importancia do debate ideolóxico-cultural para derrotar ó pensamento único, o pensamento neoliberal, o da clase dominante, moitas veces fondamente enraizado na conciencia dos/as traballadores/as, que tenta levar ó ánimo dos pobos a imposibilidade de toda alternativa ó sistema.

A crise actual ten os seus inicios a partir do ano 1967, aínda que haxa moitos intereses en facernos crer que foi a suba do petróleo de 1973 quen a inicia; a realidade é que 1967 e 1969-70 son dúas etapas recesivas nas que aparecen fenómenos de estancamento económico, inflación, desemprego, que configuran unha situación de crise á que a suba do prezo do petroleo vai engadir un ingrediente máis. En 1970 a economía de EEUU tiña un crecemento negativo do seu PIB e o da C.E.E. perdía mais de dous puntos situándose por baixo do 3,5% ó tempo que o crecemento da economía xaponesa caía en 1971 por debaixo do 5%.

Esta desaceleración constatábase tamén nos sectores productivos, destacando o descenso na actividade industrial, que para o conxunto da OCDE apenas superaba o 3% fronte o 6% do decenio anterior. Outro dato interesante é a caida entre 1970-72, na Europa Occidental, da formación bruta de capital dun 7,1% ó 3,6%. (3)

Consecuencias desta dinámica foron o incremento do desemprego e a inflación, a redución da taxa de ganancia e do crecemento económico a nivel internacional, as perturbacións monetarias e as convulsións nos movementos de capitais.

Todos estes elementos desenvolvéronse no período 1967-71, e indicaban sen dúbida, unha fonda crise do sistema capitalista, que a suba do petróleo de 1973 deixa ó descuberto dun xeito nitido.

Podemos falar, a partir de 1967 de sete recesións eonómicas, a de 1967, 1969-70, 1973-75, 1979-1982, 1991, 1997-1998 e a actual que comenza no principio do século e afecta tanto a EEUU como ás principias potencias económicas da U.E. Cada unha delas máis fonda que a anterior e a súa recuperación máis feble.

Intercaladas unhas veces, ou poñéndolle nome outras, atopámonos coa crise da débeda de principios da década dos 80, a do dólar de 1985, o crash das bolsas de 1987, a chamada “crise do tequila” de México de 1994, o colapso dos “tigres asiáticos”, coincidente coa sexta recesión, e a crise de Rusia tamén de 1998.

É interesante analizar, aínda que non o vou facer polo miúdo, algunhas similitudes e diferencias entre a crise de México e a asiática para sacar algunhas conclusións; ámbalas dúas prodúcense en economías dependentes, obxectivos de descomunais fluxos de capital, unhas veces produtivo e outras de carácter especulativo, que nun intre determindo “abandonan a praza”, xerando unha recesión moi dura que se estende ós países do entorno. Outra similitude é que afectan a dous paises imperialistas, EEUU e Xapón.

Entre as diferenzas destacaremos, que no primeiro caso é o Estado mexicano o que se responsabiliza da débeda, o debedor, e no segundo os capitais privados os afectados; en segundo lugar que América Latina, onde a chamada “crise do tequila” vai ter maior repercusión, estábase a recuperar da crise da débeda externa, e aínda non acadara os niveis de producción anteriores á chamada “década perdida” (1980-1990), atopábase pois, nunha situación económica moi precaria, mentres na área do Pacífico mantíñase un crecemento importante desde había máis dunha década: absorvia máis do 50% da inversión mundial e xerábanse millóns de empregos industriais resultado da deslocalización de empresas levada a cabo nos países imperialistas; unha terceira diferenza era que os países centrais afectados, EEUU e Xapón, tampouco se atopaban nas mesmas condicións económicas. O primeiro en plena expansión, aínda que a “era Clinton” e moi enganosa xa que a súa expansión descansa sobre transferencias de capital que implican o estancamento doutras economías; o segundo estancado desde había cerca dunha década; en cuarto lugar, os países afectados dun xeito máis directo polas dúas crises e os países do entorno, nun caso paises latinoamericanos e noutro do leste asiático, presentaban, ademais das devanditas, outras diferenzas importantes; os primeiros, aínda que pareza o contrario, eran máis “sólidos economicamente” que os da zona asiática, por estar a súas economías “menos globalizadas”. As economías asiáticas afectadas, estaban orientadas cara a exportación, por enriba do 60% da súa produción, nun mundo no que 9 de cada 10 traballadores/as producen para o mercado interno. Mentres o ciclo esta na súa etapa expansiva, nestas circunstancias, todo vai ben, paro cando se entra na fase recesiva as economías máis globalizadas sofren moito máis os efectos xa que ¿que se fai con todo o que se producía para a exportación?. ¿cómo transformar todo o proceso produtivo para orientalo cara ó mercado interno que parece que é a regra para mante-la estabilidade como plantean algúns economistas burgueses como Krugman e Toffler?. Os países latinoamericanos, sobre todo Brasil e Arxentina, enfrontaron a crise con enormes dificultades, maiores no caso da segunda, pero con menos que os antano chamados “tigres asiáticos”, por ter unha economía menos orientada cara á exportación.

Pero é interesante sinalar, e reflicte as contradiccións interimperialistas, que mentres na crise de México, na que estaban comprometidas inxentes cantidades de millóns de dólares dos fondos de pensións estadounidenses que ameazaban con volatilizarse, inmediatamente o Fondo Monetario Internacional acode para “parchea-la situación”, no caso da crise asiática, que afecta os eslabóns maís febles da cadea imperialista xaponesa, e xera máis dun billón de dólares de “incobrables”, actualizados ó ano 2.000, por parte dos bancos da segunda potencia económica mundial, que como consecuencia perden a súa capacidade de prestar, o que xa fixo caer a finais do século pasado, o PIB en máis dun 5%, ninguén acode na súa axuda, poñéndose en evidencia unha vez máis as contradicións existentes. Esta situación leva a Xapón a pechar o ano 2003 coa maior débeda da súa historia, 6,2 billóns de dólares.

Unha das leccións que a burguesía mundial debía ter sacado da crise de 1929(4), é que se esta ocorre nun país imperialista e o resto non vai no seu auxilio ou non hai un país hexemónico que o faga, a crise e depresión esténdese a todo o mundo. Ata 1914 o Reino Unido xogou ese papel. Desde 1945 xogouno EEUU. Entre guerras ninguén o xogaba pola incapaciadde do Reino Unido para facelo. Na actualidade as oligarquías norteamericanas non están dispostas a prestarlle a Xapón, un dos seus competidores, a axuda necesaria nin a corre-lo risco que indudablemente, de facelo, existe.

Na crise rusa de 1998 o FMI fixo “inxeccións” de miles de millóns de dólares para soluciona-la coxuntura, onde Alemaña e os propios EEUU víanse gravemente comprometidas. Posiblemente no 2004 o comportamento non fose o mesmo, aínda que os EEUU teñan variado algo os tres grandes imperativos da xeo-estratexia imperial que cita Zbigniew Brzezinski, ex-asesor presidencial norteamericano nun dos seus libros, “impedi-lo choque entre os vasalos e manter a súa dependencia en termos de seguridade, manter ós tributarios obedentes e protexidos e impedi-la unión dos bárbaros.”

A CRISE INSTÁLASE TAMÉN NA “GRANDE LOCOMOTORA MUNDIAL”.

A partir de 1992, e según avanzaba o período presidencial de Clinton nos EEUU, diferentes medios de comunicación, propagandistas de carácter moi diverso e grupos económicos e financieiros, atréveronse a teorizar sobre a aparición dun “novo modelo económico” que recibiu diferentes apelativos: “modelo norteamericano”, “modelo anglosaxón”, “terceira vía”, utilizado polo propio presidente na conferencia impartida o 9 de Febreiro de 1998 sobre a Seguridade Social, tentando apropiarse da teorización de Giddens da existencia dunha terceira vía entre as políticas de Reagan e a socialdemocracia, ou “nova economía”, máis do gusto do Presidente da Reserva Federal Alan Grenspan e Sthephen Shepard editor da revista empresarial Business Week, etc.

Téntase desde a perspectiva teorizada uns anos antes por Francis Fukuyama da “fin da historia”, de impoñer algo similar a nivel económico que significase un futuro inamobible, unha nova revolución na produtividade da economía que garantiría ganancias corporativas, taxas importantes de inversión e crecemento, baixos niveis de desemprego, mínima inflación e ó mesmo tempo elevados índices en bolsa.

Esta “nova economía” ou como lle queiramos chamar, dogmatizaban, apoiábase en dous piares básicos: a revolución tecnolóxica e a globalización; mediante os mesmos, dicíannos, modificábase, como o amosaban os resultados dos EEUU na devandita “presidencia prodixiosa”, o ciclo económico, que asistíamos ó alumamento dunha nova orde económico e incluso os mais histéricos, chegaron a falar da fin das crises económicas.

Este novo modelo, o modelo norteamericano, e as regras da “nova economía” eran o exemplo a seguir en todo o planeta, e quen non o adoptara estaba condenado ó fracaso, ás crises constantes, ó desemprego, á inflación, e toda outra serie de males. No Estado Español un dos máis apaixoados do modelo e así o plasmou nunha entrevista no diario El Pais, é o actual presidente da Generalitat, Pasqual Maragall.

Pero a realidade que se presentou a partir do segundo trimestre do ano 2000 nos EEUU, vén a desmentir que se teña creado unha “nova economía” fronte á “vella”, que haxa inmunidade fronte á crise ou que as economías capitalistas de seguir o “modelo norteamericano” son menos propensas ás mesmas.

É certo que na época de Clinton producíuse unha certa bonanza económica, que beneficiou a sectores moi concretos e reducidos, da sociedade; pero non se pode falar de que se teñan producido avances espectaculares nin cifras moi distintas ás doutras épocas.

Nos oito anos de Clinton, a taxa de crecemento promedio real foi do 3,4 % mentres nas dúas décadas anteriores foi do 2 %; importante, pero non espectacular como queren facernos crer os discurseadores da “nova economía”.

A taxa de desemprego diminuíu desde o 6,7 % ó final da recesión do 1990-91, ó 3,9 % no pico expansivo, pero debemos ter en conta que o desempregado que deixa de cobrar subsidio non se lle considera parado.

A taxa de inversión bruta aumentou do 9 % ó 15 %.

Tamén é certo que houbo un “boom bursátil”, que se concretou entre xaneiro do 1991 e agosto do 2000, nun incremento do Dow Jones en 4,09 veces, e o NASDAQ en 10,2; e que o 48,2 % dos fogares norteamericanos converteronse en inversores bursátiles, pero esto fíxose gracias ó pulo do creto, a formas de financiamento non bancarias e a expansión do “mercado de derivados” cos que se asumen grandes riscos (swaps, opcións, futuros), como se constatou unha vez iniciada a crise. Para valorar este boom é necesrio coñecer que na etapa republicana, que apoiaron fortemente o capital financieiro, os prezos das accións subiron un 3,3 % máis que o PIB, mentres que na era Clinto fixéronno un 13,9%

A suposta bonanza da era Clinton débese a outros factores distintos que a utilización das tecnoloxías da información e a globalización; xa que a diferencia doutras revolucións tecnológicas, a da informática, non ten case impacto na produción de mercadorías. A maior parte do capital informático invístese en actividades improdutivas, particularmente como sinala o profesor Roach, e confirma o Departamento de Comercio dos EEUU, no sector servizos, un 82 % aproximadamente. Así pois, é unha tecnoloxía que aínda non ten logrado, en contra do que predican os apoloxistas da “nova economía”, ter grande incidencia nos procesos de produción do sector industrial e da agricultura.

Por outra banda, o sector informático e de telecomunicacións representa o 8 % da economía dos EEUU e o 0,3 %, por ano de contribución ó crecemento do PIB. Pouca cousa.

Os propagandistas do modelo establecen varias magnitudes macroeconómicas que se verán beneficiadas de adaptalo; en primeiro lugar a produtividade, aínda que como indicou o profesor Solow os efectos do modelo vense en todas partes menos nas estatísticas. Por exemplo a taxa anual de crecemento da produtividade no sector agrícola para o período 90-97 foi do 1,1 % moi inferior á do período 60-74 que se mantivo nunha media do 2,8 %.

Para Stephen Roach a mellora da produtividade ten moito máis que ver coa loita de clases e o retroceso dos dereitos dos traballadores que o emprego das novas tecnologías; co recorte de cadros de persoal levado adiante polas corporacións que representou máis de 1.500.000 despedidos no período 90-97. Estes recortes en período de expansión é un factor capital para unha mellora da produtividade e das marxes de ganancia; pero é ficticio, xa que si a productividade establecémola pola relación producción/ nº de traballadores, aumenta, por mingua-lo denominador e non por aumenta-lo numerador; o incremento moi importante da xornada de traballo, fenómeno que en moitos aspectos esta ligado á tecnoloxía da información, pero que non ten incidencia directa na produción; referímonos á extensión da xornada de traballo facilitada polo uso do teléfono móbil, fax e internet,etc., que permite que o “tempo de ocio” de moitos e moitas traballadores e traballadoras, e sobre todo executivos, poda ser utilizado como “tempo extra” sen remuneración ningunha. En EEUU según un estudio sobre o tema, o número promedio de horas traballadas por semana aumentou de 40,6 en 1973 a 50,8 en 1997.

Estas formas de explotación compleméntanse cun manifesto estancamento dos salarios reais e a grande precariedade laboral.

En segundo lugar está a loita contra a inflación, elemento que se destaca do “modelo”pero que no caso que nos ocupa ten moito que ver con fenómenos esóxenos, a sobrevaloración do dólar que permitiu importacións baratas; un contexto mundial de corte deflacionario asociados ás crises de Xapón, México e asiática, co colofón ruso e brasileño que significaron unha baixada das materias primas e da energía para os EEUU e o centro do sistema.

En terceiro lugar, dicían, é unha receita infalible a favor do crecemento económico; pero todas as análises do período Clinton indican que este mantívose gracias, entre outros parámetros, ó consumo privado, que creceu a unha taxa superior á do ingreso disponible. Esto foi posible pola cantidade de modalidades de crédito e a unha redución drástica do aforro e unha conversión dos consumidores en debedores netos. O aforro neto do sector privado pasou dunha taxa positiva do 5% do PIB a principios da década dos 90 a un déficit do 6% no ano 2000 según o investigado por Alain Parguez.

Outra realidade do “modelo norteamericano de explotación” e o predominio, no proceso de acumulación, das sociedades financieiras non bancarias e a febleza cada vez maior da banca comercial, que compite en condicións desavantaxosas cos intermediarios financieiros non bancarios para a captación de depósitos. Esta situación modifica, como se aprezou hai dos anos na quebra de grandes corporacións, a xestión das mesmas; o seu valor en bolsa pasa a ser agora o índice fundamental da súa rendabilidade e nesta dinámica, moitos procesos de fusións e adquisicións decídanse, non pola rendabilidade da empresa en función da súa produción e comercialización dos seus produtos, senón da repercusión na bolsa das súas accións. Pódese afirmar que son as prioridades do capital financieiro e menos as do industrial, as que determinan a acumulación de capital; esta situación leva a constantes crises bancarias e establece un contexto desfavorable para a inversión produtiva.

Por todo o anterior podemos considerar como un “conto”a “decada dourada” da economía estadounidense, carente de bases sólidas para beneficiar a unha parte importante da sociedade, pero que permitiu, que dúbida cabe, a creación de grandes fortunas e a expansión de moitas das existentes.

A etapa Clinton foi un ataque constante os dereitos dos traballadores e traballadoras norteamericanos; a suba do salario mínimo de 4,25 dólares en 1996 a 5,15 segue a representar un 30 % menos do valor real de 1968 mentres que a economía fíxose un 50 % máis produtiva no período. Toda unha serie de leis como a de permisos por cuestións familiares, inversión en forza de traballo, de sustitución de folguistas, etc, que eran as promesas electorais máis poderosas contidas no eslogan “Coloca-lo pobo en primeiro lugar” ou non se aprobaron, ou unha vez redactadas foron derogadas, ou cubriron obxectivos distintos dos prometidos.

Os salarios medios dos traballadores e traballadoras, así como os que se atopan no decil máis baixo da táboa salarial, diminuíron incluso por baixo da época republicana. Non houbo tampouco redución significativa nos índices de pobreza e si houbo un empeoramento xeral dos pobres ó desmantelarse os programas federais de benestar social.

Nestas circunstancias as organizacións obreiras non iniciaron a recuperación que se esperaba despois da época Reagan-Bush, e a sindicación caeu con relación ó período de presidencia republicana.

Foi pola contra o mellor alicerce para iniciar a desaceleración, etapa na que se atopa hoxe. Esta comenza entre o segundo e o terceiro trimestre do ano 2000, un ano antes dos sucesos de setembro do 2001, ós que considera a Administración actual como culpable das turbulencias de hoxe. Entre eses dous trimestres o crecemento do PIB descendeu do 7% ó 2,7 % quedando no 1 % no último trimestre do ano. O 2001 non comenzou mellor xa que o crecemento para os dous primeiros trimestres foi do 1,3 % e o 0,2 %, entrando perigosamente a economía norteamericana no camiño da recesión.

A bolsa dera indicios do que ía ocorrer desde mediados de 1999 en que sufriu un estancamento despois da incríble suba coincidente coa crise asiática, onde Wall Street se converteu no refuxo ideal para os capitais que transitaban polos mercados emerxentes. O estancamento convértese en “caída libre” entre marzo e setembro do ano 2000 en que o NASDAQ perde un 62,9 % do seu valor e o Dow Jones o 14,3 %.

A contracción da produción da industria manufacturera, o crecemento do desemprego, o descenso do consumo privado que representaba 2/3 do gasto total da economía, o descenso do índice de confianza dos consumidores que se atopaba no nivel máis baixo desde 1993, indicaban que a economía USA entraba como xa temos dito en recesión antes de setembro do 2001. Para algunhas autoridades, presidente Bush, presidente da Reserva Federal Greenspan, Secretario do Tesouro naquel momento Paul O’Neill, a desaceleración era un “proceso de axuste”. Vista desde a perspectiva do 2004, foi, e aínda segue sen verse unha saída clara, unha recesión axudada a se xestar en grande parte nas fondas contradicións da década anterior: caída da taxa de ganancia a consecuencia do aumento do gasto en capital fixo; entorno financieiro moi fraxil, consecuencia do proceso de liberalización, desregulación e globalización financieira; forte caída das inversións produtivas; barbulla bursátil só comparable a que antecedeu á grande depresión de 1929; acelerado endebedamentos dos consumidores e corporacións con bancos e sociedades bancarias non financieiras.

A realidade hoxe do imperialismo USA, según a opinión de Samir Amín, se o comparamos co resto da tríada, U.E. e Xapón, é que excepto na produción militar, no resto dos campos, económico, cultural, político, etc, pon en evidencia, sobre todo no económico, que ningún dos segmentos produtivos esta en disposición de superar os seus competidores nun mercado aberto como establecen as regras dos propios economistas liberais.

Proba delo é o déficit comercial que se agrava constantemente, pasando de 100.000 millóns de dólares en 1989 a 450.000 no ano 2000, e atinxe prácticamente a tódolos sectores do sistema produtivo. Incluso un superavit tradicional, o de bens de alta tecnoloxía, convértese en déficit a partir do ano 2000.

Pódese afirma que os EEUU non son na actualidade competitivos en ningún sector; nin na alta tecnoloxía fronte á U.E. e Xapón, nin nos produtos manufacturados correntes fronte a China, Corea, outros paises de Ásia e America Latina, nin na agricultura coa U.E. e o cono sur. Se os EEUU non recorreran a medios extraeconómicos que violan os principios que tentan impoñer ós demais, o afirmado liñas arriba sería unha realidade. Só compiten no sector do armamento xa que esta fora das regras do mercado e benefíciase do apoio do Estado, aínda que crea importantes distorsións en outros sectores produtivos.

Pódese afirmar que a economía dos EEUU é unha “economía parásita” en detrimento dos seus socios do sistema mundial, e o crecemento dos anos de Clinton foi moi feble e cheo de distorsións que se están a pagar.

Alguen dixo: “O mundo produce e os EEUU consumen e non pagan”. En realidade actúa como un depredador que cobre os seus deficits gracias ó aporte consentido ou forzado doutros: violando os principíos que di defender; impoñendo exportación de armamentos a paises subalternos (o 60% do mercado mundial); apropiándose de subrentas petrolíferas poñendo ós produtores baixo a súa autoridade; recollendo aportacións de capitais procedentes da U.E. e Xapón; tamén de oligarquías petroleiras e do narcotrafico e toda unha serie de ditadores que esquilman ós seus pobos; beneficiándose da sangría do servizo da débeda imposta a unha grande parte da periféria do sistema.

CONSECUENCIAS DA CRISE

1. Unha das consecuencias máis salientables que tamén amosa a fondura da crise, é, como xa sinalei, a aparición de importantes contradicións entre as potencias imperialistas, que se manifestan con toda a súa crudeza.

A guerra de Irak e a oposición de Francia e Alemaña a que os EEUU utilizaran á ONU como instrumento da súa política, como fixo durante todos estes anos pasados, reflicte unha quebra do consenso e a loita entre as oligarquías do mundo por facerse co control de materias primas e eliminar competidores. Ó capitalismo francés aséstalle un golpe moi duro pola perda de influencia en Oriente Medio e de tódolos contratos que tiña co rexime de Sadam para unha vez finalizara o embargo.

En calquer caso non é unha contradición de carácter antagónico, e diante do pulo do movemento obreiro e popular no mundo, e o perigo de transformacións de carácter estrutural, así como a posibilidade que o pobo iraquí se faga cargo da administración das inmensas riquezas que posúe no seu subsolo, recompoñerán a súa unidade.

O sistema capitalista a pesar da súa anarquía aparente, necesita de toda unha serie de condicións universais para garanti-lo seu funcionamento; dereito de propiedade privada; a existencia para o caso de conflitos intercapitalistas de toda unha serie de mecanismos de arbitraxe; un corpo legal predecible a nivel estatal e internacional que non produza sobresaltos ás inversións e lles garanta a obtención de beneficios; mecanismos de todo tipo que aseguren a subordinación da forza de traballo ós intereses do capital, etc.

Pero ó mesmo tempo é un sistema de explotación e de competencia, e levada esta última á esfera internacional provocou no século XX dúas guerras mundiais.

A partir da chamada Segunda Guerra Mundial, os EEUU van impoñer o seu papel hexemónico no mundo capitalista, impulsado pola bonanza económica. Hexemonía que debemos entender como “a existencia dunha potencia ordenadora do sistema, que o coordina, impón disciplina, que ten capacidade de liderago e ó mesmo tempo que é portadora dun modelo de cultura e produción, que o resto consideran digno de ser imitado polos demais “.

Hexemonía significa dirección, dominio, pero tamén consenso, aspectos que a actual situación de crise económica sitúa en corentena. Os EEUU non poden xogar no momento actual ese papel, pois desaparecido para o capitalismo o perigo soviético e aguzadas as contradicións pola crise, numerosos países do centro do sistema ven á política norteamericana na súa realidade máis espida, como defensora dunha fracción e non do conxunto, da oligarquía mundial.

A nova etapa de imposición, imperialista, é a resposta dos EEUU á perda do consenso; e as diferentes posicións de Francia e Alemaña no conflicto iraquí, xorden da necesidade de preservar unha parte dos beneficios para as súas fraccións nacionais das oligarquías transnacionais e financieiras. A propia participación de España hai quen a interpreta, como o movemento do seu goberno en defensa das inversións en América Latina, das máis importantes empresas transnacionais españolas, ás que o PP defende fronte ós capitalismos periféricos das nacionalidades.O apoio ás políticas agresoras dos EEUU sería o “seguro” para estas empresas cando o imperialismo norteamericano tente “poñer orde” no seu “patio traseiro”.

Toda esta análise pon en cuestión unha serie de razoamentos que ó amparo do proceso globalizador se fixeron nestes tempos, sobre a desaparición dos estados nacionais e a desnacionalización das empresas transnacionais, a sustitución dos antigos capitalistas por xestores, etc, moitas veces precipitados.

2. De acordo con esta nova dinámica, os EEUU teñen iniciado un “proceso de recolonización” do mundo, para controla-las fontes de enerxía e todas as materias primas de carácter estratéxico, que aseguren para a fracción norteamericana da oligarquía mundial, o seu dominio.

Chanzos deste proceso son o apoio a Yeltsin e o desmantelamento da URSS para “entrar a saco” nas repúblicas caucásicas, con grandes reservas de petróleo e gas; a intervención e desmembramento de Iugoslavia, as guerras en Afganistán, Centro África e Irak, os intentos de desestabilización da OPEP e Venezuela, as ameazas a Irán.

A presencia do exército de USA en toda américa Latina, coa construción dunha cadea de bases militares o longo dos Andes, baixo o subterfuxio neste caso, de “loita contra o narcotráfico e o terrorismo”, inscríbese na mesma dinámica; coñecemos que os “narcodólares” son vitais para a economía norteamericana e son os EEUU os primeiros interesados en que non desapareza un fluxo moi importante de dólares cara á mesma.

A reorientación da súa política africana, tentando desvincular a Nixeria da organización de produtores de petróleo, asetándose firmemente no Golfo de Guinea, abastecedor do 15% das súas necesiddes de petróleo, e onde se teñen atopado reservas moi importantes, ou desmembrando ó Congo e gañando influencia na África francófona, onde se suceden os golpes de estado con “acento anglosaxón”, como o de Costa de Marfil do ano 2002.

Todos estes acontecementos teñen por obxectivo este proceso de recolonización que debe garantir ós EEUU, fontes de enerxía e materias primas baratas, en momentos nos que grupos cercanos ó presidente, plantexan a sospeita de que Arabia Saudita non foi estraña ó 11 de setembro.

Pero este proceso vai ter consecuencias impredecibles, pois á marxe do poderío militar, e a importancia que os gastos militares poidan ter para levantar a maltratada economía norteamericana, abre numerosos campos de loita contra o imperialismo, aguzando as contradicións entre este e os pobos do mundo, poñendo nun primeiro plano o motor da loita de clases como elemento transformador.

3. As contradicións propias do sistema e a crise, levan a EEUU a unha acción sen precedentes nos últimos 60 anos que se teatraliza nas illas Azores, coa comparsa de Blair e Aznar e o patrocinio de Durao Barroso próximo presidente da Comisión Europea : levar adiante un “golpe de estado” a nivel mundial e intervir unilateralmente en Irak. Outra consideración non debe ter, actuar ó marxe e contra do dereito e das institucións internacionais, ás que sempre tivo o seu servizo, impoñendo unhas novas regras do dereito internacional baseadas na “guerra de caráter preventivo”, concepto tamén utilizado polos nazis para invadir diferentes países en Europa ó final da déceada dos anos 30 do século pasado, e condenada explícitamente nos xuízos de Nuremberg. É o uso sistemático da lei do máis forte, que devolve á comunidade internacional á lei da selva.

O pacto das Azores situa ó Departamento de Estado, á Casa Branca e ó Pentágono como as novas institucións internacionais que marcan o rumbo da política planetaria. A UE, quizás por ser a das empresas transnacionais e a grande banca, sae desta crise, políticamente moi debilitada.

Ós EEUU sóbranlles as institucións internacionais, desde a ONU ata a OTAN, o estado nazi abandonou a Sociedade de Nacións para estar máis libre para levar adiante a súa política agresiva; non precisan discutir nin consensuar, finou esa etapa; impoñen ó resto do mundo os seus intereses, porque como xa dixo un dos seus presidentes hai anos, “a nivel internacional os EEUU non teñen amigos nin aliados, teñen intereses” .

Quen domina hoxe os resortes do poder é un grupo da extrema dereita norteamericana da facción republicana, unha das dúas na que se divide o partido único do capital; seguidores e discípulos unha parte importante do mesmo, Cheney, vicepresidente, Rumsfeld, xefe do Pentágono, Kaplan, Bristol, Wolfowitz, Perle, Shuslsky, etc dun antigo profesor universitario, Leo Strauss, e ligados case todos eles ós intereses do Estado Sionista de Israel e as grandes empresas petroleiras.

Strauss, como Platón, ensinaba ós seus discípulos que dentro da sociedade “uns son aptos para dirixir, e outros para ser dirixidos” pero diferenciábase do grego en que pensaba que “os que son aptos para gobernar son os que comprenden que non hai moralidade e que só existe un dereito natural, o dereito do superior a goberna-lo inferior”. Seguindo a Hobbes, consideraba que a sociedade “é intrinsecamente malvada e debe ser gobernada, e o goberno so pode ser establecido cando os homes se unen e só o fan contra doutro pobo”. Con Maquiavelo, Strauss coincidía en que “unha orde política só será estable se é unida por unha ameaza externa e se non existe hai que fabricala”. Os “straussianos “ como o seu maestro consideran que “ a paz leva á decadencia” e a guerra perpetua e non a paz perpetua, debe se-la situación para impoñe-los seus valores.

4. Un aspecto moi salientable do momento, é que democracia e globalización neoliberal son cada vez máis incompatibles, xa que a dureza das medidas económicas e as repercusións sociais engadidas, necesitan mengua-la capacidade de información, organización, participación e loita dos/as afectados/as, para restarlle eficacia a súa resposta.

A democracia como sistema de participación, control e elección de representantes ten sufrido no planeta importantes retrocesos nos derradeiros anos.

Ó calor dos acontecemmentos do 11 de Setembro de 2001, dos que moitos extremos están sen investigar e son moi escuros, teñense tomado medidas que restrinxen as libertades individuais e dereitos básicos en calquera democracia, reforzándose as posicións dos sectores sociais partidarios do aumento da represión fronte ás mobilizacións dos cidadáns. Sobre todo temos que observar con grande preocupación o que está a ocurrer na primeira potencia militar do mundo, que tenta ser un exemplo e modelo para todos os demais. Foron suspendidas numerosas enmendas cosntitucionais que garantían os dereitos de liberdade de expresión e asociación pacífica, a que defendía a cidadanía de detencións inxustificadas, a que non permitía a encarceracións sen xúizo previo, a que garantía un xúizo inmediato e público e a que defendía ós cidadáns de castigos crueis e torturas. Coñecemos ademáis o control sobre as ensinanzas universitarias, as “primas” ós confidentes o control sobre as lecturas dos libros das bibliotecas e a desaparición de persoas e o seu peche en campos, algúns claramente de exterminio, como o de Guantánamo.

Diante desta situación hai voces que denuncian de estar a converter ós EEUU nun “país de soplóns”, recordando que “unha das características dun réxime totalitario e a creación dun estado de mutua sospeita, onde a sociedade civil se converte nunha rede de informantes da policía”(6).

Como sentencióu un autor norteamericano hai anos(7), “o fascismo chegará òs EEUU cun rostro amistoso, sen necesidade de prohibi-los partidos políticos, sen doutrinas da superioridade racial, ou eliminando a separación de poderes pero co mesmo fervor nacionalista, leis arbitrarias dictatoriais e conquistas militares violentas”.

A transformación do sistema político dos EEUU nun sistema totalitario, pon en perigo as conquistas democráticas en todo o planeta, polo que é necesario que todos os ciudadans fagamos un esforzo encamiñado a non permitir no noso país, un paso atrás no exercicio das liberdades.

6. A crise económica pon en evidencia a irresponsabilidade do sistema capitalista en todo o concerniente ó medio ambente, pois en aras do “beneficio empresarial” están a quedar nun segundo plano toda unha serie de medidas que avanzaban na dirección da protección medioambental e a poñe-lo freo á acción depredadora do sistema. Os acordos de Kioto non foron firmados por parte da potencia máis contaminadora do planeta e moitos dos que o firmaron non o cumpren.

Por outra banda cada vez é máis preocupante o control alimentario que estan a exercer determinadas empresas transnacionais da alimentación, que se están a facer con toda unha serie de “patentes” de productos , e a aparición de alimentos transxénicos, que permite poñer nas súas mans a alimentación dunha parte do planeta

7. Crea dificultades ó proceso de restauración do capitalismo naqueles países, sobre todo na antiga URSS, onde se sustituirán por outro sistema económico distinto. Os cidadáns deses lugares constatan de cotío como o capitalismo é un sistema depredador, que lles deixa sumidos nunhas condicións de vida deplorables, que lles rouba as súas riquezas e desmantela e vende a mafias organizadas os máis importantes sectores produtivos.

Nestas condicións, a medio plazo, pode aumenta-la mobilización social, a agudización da loita de clases e converter a URSS nun novo foco de todo tipo de conflitos e incorporar a sectores sociais á marea da loita polo socialismo.

Para concluír unha dobre reflexión; en primeiro lugar o carácter da crise non permite a súa superación con políticas socialdemócratas; os sectores dominantes do capitalismo son conscientes, como xa planteou Carlos Marx no Capital, que só privando cada vez máis ós traballadores/as e pobos de dereitos de todo tipo, pode remontar o capitalismo o seu proceso de acumulación.

Os partidos que seguen a denominarse socialistas son tamén conscientes desta situación e por iso o dobre discurso según as circunstancias de ser oposición ou goberno; propostas socialdemócratas cando están no primeiro caso, e neoliberalismo cando acceden ó goberno.

A entraña da socialdemocracia e da teoría económica na que se sustenta, o keynesianismo, baséase na resposta positiva á “loxica do capital”; o Estado debe crea-las condicións idóneas, o “bón ambente”, para as inversións dos capitais privados nos momentos de expansión. Pero cando a “lóxica do capital”, pola caída da taxa de ganancia, necesita baixadas de salarios e reducción de costes, e rexeita as teorías keynesianas e a súa premisa fundamental de “crear demanda que o capital proveerá a oferta”, a socialdemocracia non esta disposta a defende-las súas posicións e cede. Consecuencia desta debilidade diante do poder capitalista é que a política socialdemócrata é posible mentres haxa inversión, mentres a oferta responda adecuadamente, pero cando non é así, e nos atopamos con deficits comerciais, inflación,etc,a socialdemocracia deixa de ser tal e “refúxiase” no neoliberalismo para poderse manter no poder.

Na realidade de hoxe, o papel do Estado, sempre en función do interese do capital, en vez de ser “crea-lo ambente” convértese en “busca-la rendabilidade do investimento”, e para iso recorre a baixar salarios, desestructura-lo mercado laboral e todas outra serie de medidas que coñecemos como neoliberalismo, perfectamente estruturadas desde o chamado “consenso de Washington”.

En definitiva os partidos socialistas queren por todos os medios garantir a existencia da sociedade capitalista, xa que na base da súa teoría atópase a defensa do tipo de propiedade existente, do interese privado por enriba de calquera outro, e na crenza de que o mercado é o máis beneficioso é o mellor para a sociedade: nestas circunstancias convértense, como noutras etapas da historia recente, nos instrumentos adecuados para desideoloxizar e despolitizar a amplos sectores dos/as traballadores/as, introducindo presupostos neoliberais, neste caso, na conciencia dos mesmos.

A segunda reflexión é que as forzas da esquerda crítica e alternativa, a que loita pola transformación e a construcción dunha sociedade distinta ó capitalismo, debemos encabezar, potenciar e organizar as loitas contra do mesmo e rexeitar toda política de alianzas de carácter estratéxico que nos deixe sen espacio político e social, que axuda a desideoloxizar a grandes sectores da esquerda; política de alianzas que nun momento determinado nos pode facer chegar ó goberno pero desde o que non imos poder desenvolver unha política de esquerdas, como teñen amosado todos estes anos desde as eleccións de xuño de 1977. A realidade é, que salvo contadas excepcións, en lugares nos que contamos con maiorías estables, pero moi pouco coñecidos para servir de exemplo, o noso paso polas institucións defraudou a quen nos votou pois convertémonos en prisioneiros das nosas alianzas.

Parece unha perogrullada pero o horizonte das forzas revolucionarias é preparar e pula-la revolución.

Sobre a mesma debemos ter claro algúns aspectos; en primeiro lugar que deberá ter un carácter mundial, aínda que a súa realización se faga en diferentes fases. Esta circunstancia obriga a un dobre traballo político, no interior do pais para crear as condicións obxectivas e o de solidariedade e axuda á revolución en calquera parte do mundo.

En segundo lugar a necesidade de construír unha organización comunista a nivel internacional, para dar resposta á globalización neoliberal en todos os lugares do planeta, sen que isto signifique a desaparición dos partidos de carácter estatal ou de nación, que deben recolle- las especificidades da revolución en cada pais. Ten chegado o tempo de finar coas diferencias entre sectores do movemento comunista, e os que nos consideramos como pertenecentes a esa corrente debemos face-los esforzos necesarios para ir superando as diferencias que atopemos no camiño.

En terceiro a imperiosa necesidade de redactar un programa de transformacións e avance cara ó socialismo, pois sen teoría revolucionaria non haberá revolución. Programa que debe ser resultado da análise científica da realidade.

En Lugo Xuño de 2003

CARLOS DAFONTE DÍEZ